Ana Sayfa
  Hakkımda
  Kitaplarım
  Alternatif Eksenler
  Harşit Çepnileri
  Bahçecik Tarihi
  Köşe Yazılarım
  Şiirlerim
  Tebliğ-Konferans
  Haberler
  Fotoğraf Galerisi
  Ziyaretçi Defteri
  İletişim
 
 
Her türlü sorunuzu buradan sorabilirsiniz.
 
 
TEHCİR VE SAVAŞ SONRASI BAHÇECİK

 

    P -)    T E H C İ R    V E    S A V A Ş     S O N R A S I    B A H Ç E C İ K
 
         Tehcir sonrasında da kalan Ermenilerce yer yer terör ve fesat hareketlerinin sürdürüldüğünü görüyoruz. Hem çetecilik hem komitecilik hem de mahpusların firar ettirilmesi faaliyetleri ‘can çıkar huy çıkmaz’ modunda berdevam vaziyettedir. Daha da ilginci bu işler için misyonerliğin Bahçecik şubesi olan Amerikan Mektebi ve bu okulun öğretmenleri başrolü oynamaya devam etmektedirler.
 
§        İzmit Mutasarrıflığı’na,[1]
      (Şifreli)
         Gerek Bursa Vilâyetinin ve gerek İzmit"in körfez sevâhiline karîb mevâki´de (sahillerine yakın mevkilerde) Ermeni çetelerinin onbeş - yirmi kişilik kuvvetlerle kurâ-yı İslâmiyye"ye (Müslüman köylerine) tecâvüz eylediği haber alınmakdadır. Bursa Vilâyeti dâhilinde Ermeni çetelerinin behemehâl tenkîli lüzûm‑ı kat´îsi (mutlaka çıkarılmasının kesin gerekliliği) vilâyete teblîğ edilmiş olduğundan Jandarma Alay Kumandanı’nın hemen vak´a mahallerine i´zâmıyla (olay yerlerine ulaşması) livâ (il) dâhilindeki çetelerin her halde şu bir hafta zarfında sûret‑i kat´iyyede (kesin surette) tenkîlleri (sûret‑i kat´iyyede ve ehemmiyetle matlûb ve manzûrdur (kesinlikle ve önemle talep ve arz edilir).
16 Ağustos 1331 (1915)                                                          Nâzır
(İmza)
§        Hâriciye Nezâret-i Celîlesine,[2]
     (Dâhiliyye Nezareti – Mahrem)
         Bahçecik’ten sevkolunarak el-yevm (bugün) Konya’da bulunan Ermenilerden Mu’allim Armenak Dragopyan’ın otuz seneden beri Bahçecik Amerikan Mektebi’nde ta’lim ve tedrîs ile (eğitim ve öğretimle) iştigâl ettiği ve mezkûr mekteb hey’et-i ta’limiyyesinin (anılan okul eğitimcilerinin) hepsi Amerikan ve lisân i’tibârıyla İngiliz efkârıyla perverde (fikirleriyle yetişmiş) oldukları ve merkûmun (adı geçenin) beraberinde bulunan oğlu ve mezkûr mektebin sâbık Musıkî Mu’allimi Hırant’ı bir Ermeni gardofrenine[3] rüşvet vererek Robert Kolej’deki amcasının nezdine gitmek ve oradan Amerika’ya savuşmak üzre Konya’dan firâr ettirdiği ve binâen-aleyh (bundan dolayı) ahvâl ü harekât-ı vâkı’asına (hâl ve hareketlerinin cereyanına) nazaran Dersaadet’e avdeti dâ’î-i mahzur bulunduğu  (İstanbul’a geri çağrılması mahzurlu olduğu) İzmit Mutasarrıflığı’ndan vârid olan tahrirât-ı cevâbiyyede (gelen cevabî yazılarda) izbâr kılınmış (bildirilmiş) olmağla ol bâbda emr ü fermân hazret-i men lehü’l-emrindir (bu hususta emir makamınızındır).
         Fî 19 Cemâziye’l-evvel sene [1]334 (1916)
                         ve                                                                 Dâhiliye Nâzırı
         Fî 10 Mart sene [1]332                                                Tâl’at
  
§        Tarih: H. 11/Ş/1334 (1916) Dosya No: 22
Gömlek No: 21 Fon Kodu: DH.EUM.2.Şb
         Bahçecik’teki Amerikan Mektebi Musiki Muallimi (müzik Öğretmeni) Ermenak Hrant Der Agopyan’ın Konya’dan firarına sebep olan Mandoyan ve Hıtyan Haçik’in suçlu olup olmadığının sevkedildikleri Bolu Divan-ı Harb-i Örfî Riyaseti’nden (Sıkıyönetim Harp Divanı Başkanlığı) istifsârı (sorup anlaşılması) lâzım geleceği.[4]
§        Tarih: H. 26/Za/1335 (1917) Dosya No: 41
Gömlek No: 11 Fon Kodu: DH.EUM.2.Şb
Taşnaksutyun Komitesi erkânıyla (önde gelenleriyle) teması ve onlara yardımcı olan Bahçecikli Muallime (Bayan Öğretmen) Pister Dersimakyan ile 2 arkadaşının tebîd edilmesi (uzaklaştırılması) için karar-ı askerî ihtihsâli (askerî karar çıkarılması).[5]
 
Ermeni kaynaklarına göre tehcir esnasında Bahçecik’ten (Bardızag) 2.000 aile, Ovacık’tan (Yuvacık) 600 aile, Arslanbey’den 600 aile, Döngel’den 65 aile, Sapanca ve İzmit’ten 1.000 aile, Geyve Kurtbelen’den 6 – 7.000 (?) aile göçettirilmiştir.[6] Hele hele sözde soykırım sitelerinde propaganda amaçlı bir çok istatistik yer alır. Ve bunlar dünya kamuoyunu yönlendirmek için bilhassa yabancı dillerdedir.
 
         Statıcs of the armenıan populatıon OF BARDIZAG AS SUPPLIED BY THE ARMENIAN COMMUNITY (BAHÇECİK’TEKİ ERMENİ TOPLULUĞUNUN MEVCUT NÜFUS İSTATİSTİKLERİ)[7]
Houses pre-war (savaş öncesi hane)……………………………………… 2.200
Houses half habitable (yarım oturulabilir hane)……………………………. 250
Houses uninhabitable (oturulamaz hane)…………………………………… 300
Houses dismantled or destroyed (sökülmüş yada yıkılmış)……………. 1.600
Armenians previous to the war (savaş öncesi nüfus)………………….. 12.000
Armenians returned from exile (sürgünden dönen)……………………… 2.000
Armenians settled elsewhere (başka yere yerleşen)…………………….. 1.500
Armenians expected to return (dönmesi beklenen)…………………………. 50
Armenians died or massacred during exile (ölenler veya sürgünde kırılanlar)………………………………………………………………………. 8.450
Armenians requiring assistance (yardım bekleyen)……………………… 1.400
 
         Buradaki Bahçecik Ermeni nüfusunun 4’te 3’ünden fazlasının katledildiği teranesi kimi zaman Yuvacık, Arslanbey, Döngel, Sapanca ve İzmit Ermenileriyle birlikte 17 bin olarak işlenir.[8] Dahası; soykırım masalına uyarlanan yüzlerce kişisel faciayı konu alan mebzul internet sitelerinden başka Bahçecik Ermenilerinin - sözde - başına gelenlerle ilgili kitaplar da basılmıştır.
         Bunlardan ilki; 1941’de Kahire’de Ermenice basılan ve Krikor H. Mihalyan tarafından yazılan ‘Bahçecik ve Bahçecik’li’ adlı kitap. Etnikçilik ve bölücülük yaptığı mahkemece tescillendiği için 1945 yılında Bakanlar Kurulu Kararı ile yasaklanmıştır.[9]
İkincisi; bir başka Chambers’ın yazdığı ve 1955’te New York’ta basılan ‘Anadolu Vadisinde’ adlı kitap (In an Anatolian Valley, A.Pierce CHAMBERS). Amerikan Koleji öğretmenlerinden olan bu bayan, kitabını baştan sona Bahçecik Ermenilerine yapılan Müslüman zulmüyle; işkence, yıkım, ırza geçme ve toplu katliam palavralarıyla doldurmuştur.[10] 
         Üçüncüsü; önce 1955’te Kanada Montreal’de Ermenice, akabinde İngilizce, Fransızca, Almanca, Rusça, İspanyolca, Yunanca ve nihayet 2005’te İstanbul’da Türkçe basılan ‘Garabet Haçeryan’ın İzmir Güncesi: Bir Ermeni Doktorun Yaşadıkları’ adlı kitap. Torunu Prof. Dora Sakayan’a göre; dedeleri hem Bahçecik’i mamur etmiş hem de Bardızag’tan 1.500 gençle Türk Ordusuna gönüllü yazılmış ama o cephede Türk yaralılarını tedavi ederken Bahçecik’teki akrabaları öldürülüyor ve memleketi harabeye çevriliyormuş (!) Katliamdan mucize eseri kurtulup İzmir’e yerleşmiş, bu kez de Kurtuluş Savaşı dehşetini yaşamış (!)[11] Bu kitap da İstanbul 2.Asliye Hukuk Mahkemesi’nce Türklüğe ve Türk askerine hakaretten yargılanma aşamasında.[12]
  
         Daha başka propaganda kitapları da var. Ama tarihin seyri belgelerde değişmiyor. 22 Ekim 1918 tarihli ve Dâhiliye Nezareti’nce çekilen şifreli telgrafla savaş sebebiyle başka yerlere nakledilen Ermenilerin iaşe ve iskânlarının temin edilerek emniyet içinde geri dönmelerine müsaade edildi.[13] Peşisıra; geri dönüşlere kolaylık sağlanması, geçici nakledilen eşyaların sahiplerine verilmesi, ihtiyaçlar için para gönderilmesi, bazı vergilerden muaf tutulması gibi hususlarda da kararlar yayınlandı.[14]
         Osmanlı Dâhiliye Nezâreti’ne bağlı Aşâir ve Muhacirîn Müdüriyet-i Umûmiyesi İskân Şubesi’nin yani İçişleri Bakanlığı Aşiretler ve Göçmenler Genel Müdürlüğü Yerleşim Şubesi’nin Dışişleri Bakanlığı’na (Hariciye Nezâreti) gönderdiği1918 (Hicrî 1337) tarihli gizli ve âcil evraka göre; “İzmit’in Bahçecik Ermenileri kâmilen (eksiksiz) iade edilmişdir ve Ermişe Dârü’l-eytâmı (Akmeşe Yetimhanesi) alâkadarlarına (yetkililerine) teslim olunmuşdur.”[15]
         Ve gidenlerden 3.500 kadarı Bahçecik’e geri döndü.[16] Ama bu kez de yeni sorunlar baş gösterdi. Zira çevre köylerdeki Türkler çoktan Bahçecik’e yerleşmiş hatta kiliseyi camiye çevirmiş durumdadırlar. Türkler ev ve arazilerin kendilerine ait olduğunu söylerken Ermeniler de evlerinin çoğunluğunun yakılıp yıkıldığını, mülklerinin iadesini ve zararlarının Devletçe tazmin edilmesini isterler.[17]
         Bu arada Osmanlı Devleti 30 Ekim’de son derece ağır şartları olan Mondros Mütarekesi’ni (Ateşkes Antlaşması) imzalamak zorunda kalmış
ve 7. maddesi[18] uyarınca da Kasım 1918’ten itibaren yer yer işgallere uğramaya başlamıştı. Ermeniler bu durumu fırsat bilip İşgal Güçlerinin desteğiyle hak aramaya giriştiler. Osmanlı Dâhiliye Nezareti (İçişleri Bakanlığı), kendisine iletilen her şikâyeti ivedilikle ve hassasiyetle inceleyip gidermeye çalışmakla kalmamış İngilizlerle ortak inceleme heyetleri de kurmuştur.[19]
         Hatta Fransızların kurduğu bina teslim heyetleri yaknızca kendi uyruğundakilerin müesseselerini değil Bahçecik’teki Katolik Ermenilerin de mekân denetimlerini üstlenecektir. Bu da işgalin üzerimizdeki ağırlık derecesini göstermesi bakımından acı bir örnektir:
 
§        Dâhiliye Nezâret-i Celîlesine
         8 Şubat 335 tarihli ve 8246/80 numerolu telgrafnâme-i âli-i nezâret-penâhîlerinde (yüksek makamınızca çekilen telgrafta) İzmit’e vürûd edecekleri (varacakları) iş’âr buyurulan (bildirilen) Fransız Tesellüm-i Emâkin Hey’eti (Fransız Binaları Teslim Heyeti) bi’l-müvâsele (gelerek) ta’yin kılınan (atanan) Maarif (Millî Eğitim) Müdiri ve Merkez Memuru ile birlikde gerek İzmit’de ve gerek Bağçecik’de bulunan emâkin (binalar) ve müessesât (kurumlar) nazar-ı tedkikden (incelemeden) geçirmişler ve icâb eden (gereken) zabıtnâmeleri (tutanakları) tanzim etmişlerdir (düzenlemişlerdir). Müdir ve memur-ı mümâ-ileyhimâyı (adı geçenler) tarafından bu bâbda verilen raporun hülâsa-yı meâli (özeti) bervech-i zîr (aşağıda) arz olunur.[20]
Fî 17 Cemâziyelevvel 1337                                    
               18 Şubat 1335 (1919)                                      İzmit Mutasarrıfı  
İbrahim Süreyya
 
         Bir yandan Ermenilerinin Anadolu’nun dört bir tarafında Müslümanlara uyguladıkları vahşet ve soykırıma karşı Türklerce duyulan kin, tekrarlanma korkusu ve korunma duygusu; öbür yandan Ermenilerin sonuca ulaşamama hissi ile artan hırsı, 1918 sonrası Türkiye’nin işgalini son fırsat bellemesi ve komitelerin terör alışkanlığı Anadolu’yu yeni bir mücadelenin macerasına meşher yapacaktır.
         Bu uzun ve ayrıntılı konuyu 3. bölüme, ‘Bahçecik’te Milli Mücadele’ kısmına bırakıyor, söze Taşnak gazetelerinden Araç’ın bir itirafıyla son veriyoruz: “Eğer Ermeni halkı varlığını korumak istiyorsa Rus değil, Türk yönelimine sahip olmalıdır.”[21]
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

[1] Volkan Şenel’den (BOA, DH.ŞFR, 55/327).
[3] Trenlerde vagon frenleri ile ilgili görevli (DOĞAN, D.Mehmet, Büyük Türkçe Sözlük, Sayfa 396, İz Yayıncılık, İstanbul, 1996).
[4]www.devletarsivleri.gov.tr (Osmanlı Arşivi Rehberi)
[5] Ag.y. (OAR)
[6] ULUGUN, F.Yavuz, Kocaeli Tarihi, Sayfa 48, İzmit, 2002 ve www.peyamazadi.com/modules.php?name (Morgenthau).
[13] Bilimin ve Aklın Aydınlığında EĞİTİM Dergisi, Özel Sayı, Sayfa 151, Nisan 2003 (BOA.HR.MÜ, 43/34).
[14] A.g.e., Sayfa 152-156.
[15] Osmanlı Belgelerinde Ermenilerin Sevk ve İskânı (1878 - 1920), Sayfa 402, BOA Yayınları, Yön: Doç. Dr. Yusuf Sarınay, Ankara, 2007.
[16] PAMUKÇİYAN, Kevork, El yazısı notlarından, Haziran 1987.
[17] GÜNAY, Dr. Bekir, Erneni Tehciri İzmit 1914 – 1920, KOÜ Yayınları, Sayfa 63, Ankara, 2002.
[18] İtilaf Devletleri (İngiltere, Fransa, İtalya ve diğerleri) güvenliklerini tehdit eden yerleri işgal edebileceklerdi (MUMCU, Prof. Ahmet – SU, Mükerrem, T.C. İnkılâp Tarihi ve Atatürkçülük, Sayfa 37, MEB, İstanbul, 1992).
[19] GÜNAY. Dr. Bekir, Ermeni Tehciri İzmit 1914 – 1920, KOÜ Yayınları, Sayfa 71, Ankara, 2002.
[20] ÇETİN, Prof. Dr. Atilla, Arşivci’nin Sandığından, Şehiriçi Dergisi – BOA, DH.UMUM. 1337.Ca. 28 2/3-1 75 (A.Orhan’dan).
[21] ARAÇ, No: 255, Tarih: 20 Kasım 1920, Aktaran: A.A.Lalayan (KAÇAZNUNİ, Ovanes, Taşnak Partisi’nin Yapacağı Bir Şey Yok, Sayfa 23, Kaynak Yayınları, İstanbul, 2005).
Ana Sayfa| Hakkımda| Kitaplarım| Alternatif Eksenler| Harşit Çepnileri| Fotoğraf Galerisi| Ziyaretçi Defteri| İletişim|
Atak Teknoloji Merkezi