Süleyman Pekin

Her türlü sorunuzu buradan sorabilirsiniz.

TEHCİR VE TEDBİRLER

IV - Tehcir ve Tedbirler

‘Bir millet kendini nasıl sürgün ettirir?’ diye sorsak Necdet SEVİNÇ’in ifadeleriyle;[1] herhalde tarih boyu Yahudilerden sonra ilk akla gelen Ermeniler olacak. O kadar ki, firariler hakkında Devletin genel af çıkarmasını bile “Korkunun ismini af koymuşlar” diye karşılayacak kadar şımarmışlardı.[2] Günümüze nasıl da benziyor?

Bogos Nubar Paşa, Fransız Dışişleri Bakanı Pichon’a yazdığı mektupta “Rus Ordusu’ndaki 150 bin Ermeninin yanısıra 40 bin gönüllü de Türklere karşı savaşıyordu” der.[3] 1915 yılı Bütün Ermenistan Milli Kongresi’nde Taşnaksutyun Partisi’nin askeri kanat temsilcisi Boryan ise “Bilindiği gibi, Rus Hükümeti savaşın başında Türk Ermenilerini silahlandırmak ve savaş sırasında ülke içinde ayaklanma çıkarmak için hazır hale getirmek amacıyla hazırlık gideri olarak 242.900 ruble verdi” diyor.[4]

Ya sonrası? 9 ayda 600 bin sivil Müslümanın akla durgunluk veren yöntemlerle katledilmesi.. Van Gölü’nün kan gölü olması.. Eşkiyanın Doğu’ya hükümranlık kurması..[5] Van’ın 40 binlik nüfusunun bir haftada 1500’e indirilmesi..[6] Kazığa oturtma, bebekleri süngüleme, boğazlama, hayvanca tecavüz, samanlıkta yakma, diri diri kızartma, çocukları parçalama, çivileme, derisini yüzme, çocuklarının etini annelerine yedirme…[7]

Osmanlı Devleti aşırı kan kaybından gitmek üzereydi. Daha savaşın ilk yılı dolmadan, can kaybı asker ve sivil 1 milyonu aşmıştı. Acele çareler bulunması elzemdi. 24 Nisan 1915’te Hükümet; düşmanla işbirliği yapan, 15 Nisan’daki büyük isyana ve terör olaylarına katılan bütün komiteleri (çeteler) kapatmakla kalmayıp eylemlere bilfiil katılan 2.345 kişiyi tutukladı.[8] Peşinden 26 Mayıs’ta 7 gerekçeli tehcir (göç ettirme) tezkeresi yayınlandı: Müstahkem mevkileri düşmana ispiyon, Ordunun intikalini ve mühimmat naklini engelleme, düşmanla işbirliği ve saflarına katılma, Askeri birliklere ve sivil halka saldırı, yerleşim yerlerini imha ve yağma.[9]

Ordusunun arkadan vurulmasını ve halkının boğazlanmasını önlemek için Devletin iki seçeneği vardı; Ermenileri ya imha etmek ya da tehcir etmek. İkincisi tercih edildi zira savaşta bile aklını ve merhametini yitirmeyen bir güzelliğin medeniyetini temsil ediyorduk. İhanete bile insaf..

“Ermeniler hıyanet ettiler. Bu pek bedihidir (açıktır). Hem de bu hıyaneti lisan, din ve milliyetlerini sayesinde muhafaza edebildikleri, her zaman şefkat ve hürmet gördükleri hükümetin, hayat ve istiklâli mevzu-ı bahs olduğu müthiş bir harp sırasında arkasından vurmak, can alacak noktalarına kastetmek suretiyle ve muntazam tertibatla yaptılar.”[10]

27 Mayıs 1915’te Meclis-i Vükelâ (Bakanlar Kurulu) tarafından geçici Sevk ve İskân (Tehcir) Kanunu çıkarıldı.[11] Bu kanun Takvim-i Vekayi’de (resmi gazete) yayınlandıktan sonra 30 Mayıs’ta tedbirlerle ilgili ikinci bir kanun daha çıkarıldı. Buna göre; sevklerin refah içinde, istirahat ve can güvenliğiyle yapılması, göçmen ödeneğinden yol yardımı yapılması, sağlık aşılarının yapılması, gittikleri yerlerde eski mali durumlarına uygun mal ve arazi dağıtılması, ev yaptırılması, çiftçilere tohumluk, sanatkârlara mesleki alet dağıtılması, terkettikleri malların sayımının yapılması ve bedellerinin ödenmesi sağlanacaktı.[12]

Devlet, ihanet etse de her şeye rağmen vatandaşı saydığı bir kısım insanı geçici olarak savaş dışı bir bölgeye (Suriye) ve de binbir özenle iskâna tabi tutuyordu. Katolik Ermeniler, Protestan Ermeniler, yetim çocuklar, dul kadınlar, hastalar, amalar, askerler ve asker aileleri,[13] milletvekilleri ve aileleri, öğretmenler, memurlar, devlet kademelerinde görev yapan Ermeniler, ticaret ve benzeri işlerle uğraşan Ermeniler, doktor, fotoğrafçı, işçi, usta vb. özel şahıslar da tehcire tabi tutulmamışlardır.[14]

Türk Tarih Kurumu Başkanı Prof. Yusuf Halaçoğlu’nun tespitleriyle ‘düşmanla işbirliği yapan, masum halkı katleden, isyan ve ihtilâl hareketlerine karışan, fesatçı ve bozguncu’ toplam 438.758 kişi sevk edilmiş, bunların 382.184’ü yerlerine ulaşarak iskân edilmişlerdir. Kayıp nüfus; hastalık, açlık, eşkiyalık, alıkonulma gibi nedenlerle rakamlandırılır.[15]

Bunları niçin aktarıyoruz; 1,5 milyon Ermeni’nin Türklerce soykırıma tabi tutulduğu yalanı, Ermenilerin zorla kovulup mallarının yağma edildiği yalanı ve bu yalanlardan mütevellit Türkiye Cumhuriyeti’nden toprak ve tazminat isteme oyunu, toplamda Türk Milleti’ne karşı önemli komplolardan biridir. Netice olarak Kocaeli havâlisi de bu riskin içindedir.

1914’te Mıgırdiç Efendi[16] adlı bir Ermeni vatandaşın başında bulunduğu Osmanlı Nüfus Dairesi’nin istatistiklerine göre 13.339.000 olan toplam nüfusun 1.234.671’i Ermeni’dir. İzmit’in 226.859 olan nüfusunun da 55.852’si Ermeni’dir.[17] Bogos Nubar Paşa, 600 binden fazla Ermeni’nin savaş esnasında Kafkasya, Rusya, Amerika ve Avrupa ülkelerine göç ettiğini, İstanbul Ermeni Patrikliği de -İngiliz istatistiklerine verilen- 1921’de Türkiye’de kalan Ermeni nüfusunu 625 bin olarak aktarırlar.[18]

Dolayısıyla ortada bir Ermeni nüfus kaybı olmamasına karşın ünlü tarihçi Prof. Justin Mc. CHARTY, Müslüman Türk kaybını sivil ve asker 2,5 milyon olarak ifade eder. Hatta o tarihten önceki 100 yılı kapsadığında sayının 5,5 milyona ulaştığını zikreder.[19] Tarihte kimin başına ne gelip ne gelmediğini iyi bilip komplekse kapılmadan beyan etmekte fayda var.

V - Bahçecik Ermenilerinin Tehciri ve Belgeleri

Bahçecik, İzmit ve Adapazarı Ermenilerinin tehcir başlangıcında sadece silahlarının teslimi istenmekle birlikte genelde silahlar teslim edilmediği için muhtelif şifreli telgraflardan sonra sevk ve iskân kapsamına alınmışlardır.[20]

§ İzmit Mutasarrıflığı’na,[21]

(Dâhiliye Nezareti – Gizli ve Şifreli)

Liva (il) dâhilindeki Ermenilerin kâmilen ihracı ve yalnız Adapazarı, İzmit ve Bahçecik Ermenilerine müsaade i’tasıyla (verilmesiyle) kendilerinin bu müddetinkızasından (bitiminden) sonra sevkleri.

Fi 22 Temmuz sene 1331 (1915) Nâzır

Tal’at

§ İzmit Mutasarrıflığı’na,[22]

(Dâhiliye Nezareti – Şifreli)

İzmit Çuha Fabrikası’nda şimdilik devâm‑ı istihdâmları lâzım gelen (çalışmaları gereken) Ermeni amelelerin (işçilerin) sevkinden sarf‑ı nazar olunarak (vazgeçilerek) işlerine devama mâni‘ olmayacak sûrette Müslüman köylerinde yüzde beş üzere iskân edilmeleri Başkumandanlık Vekâleti"ne bildirilmiştir.

Fî 25 Temmuz sene [1]331 (1915) Nâzır

Tal’at

§ İzmit Mutasarrıflığı’na,[23]

(Dâhiliye Nezareti – Acil şifreli)

Adapazarı, İzmit ve Bağçecik Ermenileri için bir hafta müddet ta’yini ile bundan sonra sevkleri evvelce tebliğ edilmiş idi. Mezkûr (adı geçen) tebligat ahkâmının (hükümlerinin) tatbiki ile bildirilen bu mahallerdeki Ermenilerin i’lan olunan müddetin inkızasından (bitiminden) sonra ihracları ve ba’zı lüzum-ı siyasiyeye binaen (siyasi gereklilikten ötürü) Adapazarlıların bir kısmı evvelce çıkarıldığı anlaşılmasına nazaran orası içinde geri kalanlar hakkında aynı suretle mu’amele ifası (yapılması) ve iş’arı (yazıyla bildirilmesi).

Fi 27 Temmuz sene 1331 (1915) Nâzır

Tal’at

§ İzmit Mutasarrıflığı’na,[24]

(Dâhiliye Nezareti – Şifreli)

Bağçecik’deki mekteb talebesinin a’ilelerinin bulunduğu mahalleresevkleri ve Bağçecik Ermenilerine iki hafta müsa’ade olunarak bu müddetin inkızasında ihraçları.

Fi 28 Temmuz 1331 (1915) Nâzır

Tal’at

§ İzmit Mutasarrıflığı’na,[25]

(Dâhiliye Nezareti – Şifreli)

Bağçecik"ten ihrâç olunacak Ermenilere on beş gün müsâ‘ade i‘tâsı (izin verilmesi) ve zâbit askerî doktorlukda müstahdem (subay doktorlukta görevli) Ermeni â’ilesi varsa te’hîr‑i sevkleri (sevklerinin ertelenmesi).

Fî 2 Ağustos sene 1331 (1915) Nâzır

§ İzmit Mutasarrıflığı’na[26]

(Dâhiliye Nezâreti – Şifreli)

İzmit ile Bağçecik Nâhiyesinde bulunan Ermeni Katolik râhib ve râhibelerinin Dersa‘âdet"e (İstanbul) gelmeleri için müsâ‘ade i‘tâsı (izin verilmesi) Ermeni Katolik Patrik Kaymakamlığı"ndan istid‘â (rica) edildiği Adliye Nezâreti"nden bildiriliyor. Bunların orada kalmaları veya Dersa‘âdet"e gelmeleri şıklarından hangisi münâsib görülüyorsa mütâla‘anızın inbâsı (görüşünüzün bildirilmesi).

Fî 4 Ağustos sene [1]331 (1915) Nâzır

Tâl’at

§ Tarih: H. 08/L /1333 (1915) Dosya No:10 Gömlek No:29

Fon Kodu: DH.EUM.2.Şb

Bahçecik"te tehcir için istasyonda bekleyen Ermeni ahalinin ihrâç edilmemeleri talebi.[27]

§ Tarih: H. 18/L /1333 (1915) Dosya No:71 Gömlek No:35

Fon Kodu: DH.EUM.2.Şb

İzmid’in Bahçecik ve civarı Ermenilerinin sevkine dâir İzmid Mutasarrıfı’nın mütalâası (görüşü).[28]

Temmuz sonundan Eylül 1915 başına kadar süren sevk ve iskâna İzmit ve Bahçecik’teki Katolik rahip ve rahibeler, Protestan olanlar ile askeriyede ve Çuha Fabrikası’nda çalışan Ermeniler dâhil edilmemişlerdir.[29] Trakya bölgesinden sevk ve iskân için gönderilenlerle birlikte İzmit Mutasarrıflığı’ndan tehcir edilen Ermeni sayısı 58 bin civarındadır.[30] Bunun muhtemelen 12 bini Bahçecik Ermenisidir.

Konya’daki Amerikan hastanesi doktorlarından W.S. Dodd, 8 Eylül 1915 tarihli mektubunda; “Bahçecik’ten 300 aile Eskişehir’dedir. Son 4 gündür Bahçecik’in yukarısındaki köyün sakinleri akın akın buraya geliyorlar ve kampı dolduruyorlar. Onlar sulak ve güzel bir yerden geliyorlar” diye hikâye etmektedir.[31]

İzmit Mutasarrıflığı’ndan gönderilen Ermeniler, öncelikle Suriye’nin Zor Mutasarrıflığı’na (Deyrizor), buradaki genel nüfusun %10’unu

geçmeme limiti dolduktan sonra da Konya, Adana, Kütahya gibi savaşsız bölgelere yerleştirilmişlerdir.[32] Ayrıca yol ve yerleşim masrafları için Osmanlı Devleti; Muhacirin Tahsisatı’ndan 150.000 guruş, Seferberlik Tahsisatı’ndan 500.000 guruş İzmit Ermenilerine para ayırmıştır.[33]

Buna karşılık Ermeniler şehir dışına çıkarılırken terör faaliyetlerine devam ettiler. Sadece İzmit Ermenilerinin nakilleri sırasında Rum ve İslâm mahallelerine soktukları kundaklar vaktinde bulunarak birkaç defa söndürülmüşse de kendi mahallelerine verdikleri ateşle kasabada 600’den fazla ev yakıldı.[34] Daha da ilginci; Amerikalı PEET adlı kişi telgraflarla emrivaki yapmak suretiyle Hükümetin içişlerine karışarak tehcir uygulamasını iptal ettirmek istedi:

§ Hariciye Nezareti’ne (Gizli),[35]

(Bible House)[36]da Amerika Misyoner Hey’eti Veznedarı W. W. Peet

ismindeki şahıs tarafından Ermeni Katolik ve Protestanları hakkında Bağçecik, İzmit, Merzifon vesa’ir mahallere keşide edilmek (çekilmek) üzre postaâneye tevdi’ olunup (gönderilip) sansürce tevkif ettirilen (yakalattırılan) telgrafnamelerin birer sureti leffen (ilaveten) arz ve takdim kılındı. Hiçbir sıfat ve selâhiyet-i resmiyesi (resmi yetkisi) olmayan bu zâtın umûr-ı dâhiliye-i hükümete (Hükümetin içişlerine) müdâhalesi ve Ermeni Katolik ve Protestanları için muhabereye (haberleşmeye) girişmesi münasip olamayıcağından tekerrürü (tekrarı) hâlinde hakkında icab eden mu’amele ifâ olunmak üzre kendisine ihtarât-ı lâzimenin (gerekli ikazların) ifasına müsa’ade buyurulması bâbında (hususunda) emr ü ferman hazret-i men lehü’l-emrindir (makamınızındır).

Fi 11 Ağustos sene 1331 (1915) Dâhiliye Nâzırı

Tal’at

§ Bağçecik’de Amerikalı Read (?)[37]

Ermeni Katoliklerin ve Protestanların gönderilmemesi emrolunmuştur.

Mu’allimlerinizin avdetini (öğretmenlerinizin geri döndürülmesini) me’mul ederiz (umarız).

Peet

§ İzmit’de Amerikalı Karze (?)[38]

Bağçecik mektebimizin mu’allimlerinden Zalyan, Dragobyan ve

Yakobyan efendileresöyleyiniz ki Ermeni Katolik ve Protestanların yerlerinde kalmaları için Dâhiliye Nezâretinden lâzım evâmir (emirler) Ağustos 3 tarihiyle vilâyetlere tebliğ olunmuştur.

Peet

§ Tarih: H. 19/L /1333 (1915) Dosya No:55/-A Gömlek No:307

Fon Kodu: DH.ŞFR.

Emniyet-i Umumiye Müdüriyeti"nden (Emniyet Genel Müdürlüğü), Eskişehir Mutasarrıflığı"na; "İzmit"ten oraya gönderilen Bahçecik Amerikan Mektebi muallimlerinin İzmit"e iadesi" şeklinde çekilen telgraf.[39]

Bu cüretine rağmen Peet adlı Amerikalı hakkında ‘bir daha yapmasın’ uyarısından başka bir işlem yapılmaması, günümüzde Hırant Dink, Leyla Zana, Orhan Pamuk gibi davalardaki acziyete benziyor. Oysa göçettirilen Ermenilere karşı en ufak bir suistimali Devlet ivedilikle takip ve tahkik ettirmiştir:

§ Ankara’da Mülkiye Müfettişi Muhtar Bey’e,[40]

(Gizli, Acil ve Şifreli)

Oradaki vazifenin hitamından (bitişinden) sonra İzmit, Adapazarı, Bahçecik’de Ermenilerin esnâ-yı ihrâçlarında (gönderilmeleri sırasında) satdırılan eşyalar dolayısıyla vuku’a gelen su-i isti’malâtın (olumsuzlukların) tahkiki için seri’an (acele) İzmit’e hareket olunması.

18 Ağustos 1331 (1915) Nâzır

§ Tarih: H. 14/Ca/1334 (1916) Dosya No:13 Gömlek No:35

Fon Kodu: DH.UMVM

İzmit"ten tehcir edilen Ermeniler"e ait karye (köy) ve yerlerde vilâyetce yeniden tesis ve küşâd olunan (açılan) mekteblere ait akarât (gelirler) ve sairenin İdâre-i Husûsiye"ye (Özel İdare) terk edilemiyeceği.[41]

§ Tarih: H. 16/S /1337 (1918) Dosya No:93 Gömlek No:241

Fon Kodu: DH.ŞFR.

Bahçecik Nahiyesi Müdüriyeti"nde bulunan Kastamonu Polis Müdürü Şuurî Efendi"nin, müfritâne meuamelât (aşırıya kaçan uygulamalar) ve harekâtının vâki olup olmadığının bildirilmesine dair Memurîn ve Sicill-i Ahvâl Müdüriyeti"nden (şimdiki Personel Genel Müdürlüğü) İzmid Mutasarrıflığı"na çekilen telgraf.[42]

§ Tarih: H. 27/B/1337 (1919) Dosya No: 51/-1 Gömlek No: 73

Fon Kodu: DH.KMS.

Bahçecik Polis Memuru’nun azliyle yerine münâsip birinin tâyini.[43]

Savaş sırasında büyük bir ihanete uğrayan Osmanlı Devleti, meşru müdafaada yalnızca yer değiştirme kararıyla yetinmiştir. Bununla birlikte her türlü tedbiri almış, Ermenilerin en küçük bir mağduriyetine sebep vermemeye çalışmış ve bu yönüyle Türk idaresinin geleneksel insani vasfını net olarak ortaya koymuştur. Verilen talimatlara aykırı hareketten ötürü Divân-ı Harp’te yargılanıp ta idama mahkûm edilen 1.397 kişiden 33’ü İzmit Mutasarrıflığı’ndandır.[44] Bu yüzden devlet ihmâl suçlamasıyla kaymakamını bile feda etmiştir.[45] Boğazlıyan (Yozgat’ta) Kaymakamı Kemâl Bey’in[46] idamı bugün alışık olduğumuz yabancı devletlere yaranma gayretkeşliğinden öte bir şey değildir.

Tehcir esnasında Bahçecik Nâhiye Müdürü Ali Şuurî Bey ve

Bahçecik Jandarma Karakol Komutanı Gebze’li Ahmet Çavuş da şikâyet üzerine müfettiş raporları doğrultusunda tutuklanmışlardır.[47] Fakat sonrasında suçsuzlukları anlaşılarak serbest bırakılmışlardır.

Devlet ayrıca, Ermeni vatandaşlarının birbirleri arasındaki problemleri ve tehcire tabi tutulan kimselerde yapılan yanlışlıkları da savaş şartlarına rağmen hızlı bir şekilde çözmeye çalışmıştır:

§ Bahçecik’li Karabet, Karamürsel’in Halıdere Köyü’ndeki Lâz

İbrahim’in kömür dükkânını basar. Karşılıklı çatışmada Lâz İbrahim’in arkadaşlarından Leon ölür. Karabet firar eder ve 9 ay sonra Mart 1914’te yakalanır.[48]

§ Karahisar-ı Sahib (Afyon) Mutasarrıflığı’na,[49]

(Şifreli) Karahisar’da Gule’nin hanında bulunan Protestan Ermenilerden Avidyan[50] a’ilesinin İzmit dâhilinde Bahçecik’e i’adeleri ve inbâsı (bildirilmesi).

Fi 10 Eylül 1331 (1915) Nâzır

Tal’at

§ Tarih: H. 17/Ra/1334 (1915) Dosya No:17 Gömlek No:6

Fon Kodu: DH.EUM.2.Şb

İzmit"in Bahçecik Nâhiyesi ahâlisinden Papuşcu oğlu Karnik ile ailesinin, ileride sevklerine mani olmamak üzere Kütahya sicill-i nüfusuna (nüfus kütüğüne) kaydedilmeleri.[51]

§ Tarih: H. 07/L/1333 (1915), Dosya No: 54-A, Gömlek No: 67,

Fon Kodu: DH.ŞFR.

Başkent’teki Amerikan misyoner okullarından Robert Koleji Müdürü, Bahçecik’li olan ve vefat eden Panosyan’ın eşiyle iki kız çocuğunun İstanbul’a getirmek için Dâhiliye Nezâreti’ne başvurusu.[52]

§ Tarih: H. 25/Za/1333 (1915) Dosya No:56 Gömlek No:276

Fon Kodu: DH.ŞFR.

Bahçecik"e iâde olunmak üzere İzmit"e gelen Aramyan Efendi Haçador adlı Ermeni ile ailesinin nereden ve hangi tarihli emir üzerine iade edildiğinin bildirilmesine dair, Emniyet-i Umûmiye Müdüriyeti"nden (Emniyet Genel Müdürlüğü), Karahisar-ı Sâhib (Afyonkarahisar) Mutasarrıflığı"na çekilen telgraf.[53]

§ Tarih: H. 24/L /1333 (1915) Dosya No:10 Gömlek No:88

Fon Kodu: DH.EUM.2.Şb

Bahçecik ve İzmit rahibelerinin Dersaadet"e (İstanbul) döndükleri.[54]

§ Tarih: H. 14/Za/1333 (1915) Dosya No:56 Gömlek No:133

Fon Kodu: DH.ŞFR.

Emniyet-i Umumiye Müdüriyeti"nden, Karahisar-ı Sâhib Mutasarrıflığı"na; "Karahisar"da (Afyon) Külenk Hanı"nda bulunan Protestan Ermenilerden Avidyan ailesinin İzmit dâhilinde Bahçecik"e iâdeleri ve inbâsı (bildirimi)" şeklinde çekilen telgraf.[55]

§ Tarih: H. 06/L /1333 (1915) Dosya No:55/-A Gömlek No:54

Fon Kodu: DH.ŞFR.

İşkodra"da Vâli Muavin-i sâbıkı (eski Vali Yardımcısı) Ohannes imzasıyla Bahçecik"den çekilen telgrafnâme kopyasının görülerek merkûmun ailesi ile birlikte Dersaadet"e avdetine (İstanbul’a dönüşüne) müsaade edilmesine dâir, Emniyet-i Umûmiye Müdüriyeti"nden, İzmit Mutasarrıflığı"na çekilen telgraf.[56]

§ Tarih: H. 24/N /1333 (1915) Dosya No:54/A Gömlek No:284

Fon Kodu: DH.EUM.2.Şb

Robert Koleji Müdürü nezdindeki Bahçecik’li müteveffa (vefat etmiş) Panosyan’ın zevcesinin, Marya ve Tatun namına iki kimsesiz çocuğu İstanbul’a getirmesinde mahzur olup olmadığının bildirilmesine dair Emniyet-i Umûmiye Müdüriyeti’nden İzmit Mutasarrıflığı’na çekilen telgraf.[57]

§ Tarih: H. 08/L /1333 (1915) Dosya No:10 Gömlek No:29

Fon Kodu: DH.EUM.2.Şb

Bahçecik"li Ermeni Protestan olup Kemerburgaz Amele (İşçi) Birinci Taburu Dördüncü Bölüğünde müstahdem Ohanes veled-i Kaçol Kigorg’un ailesinin Konya Vilâyeti Ereğli Kazâsında bulunmadığı.[58]

§ Tarih: H. 06/Ra/1334 (1916) Dosya No:16 Gömlek No: 47

Fon Kodu: DH.EUM.2.Şb

İzmit"in Yuvacık Karyesi ahâlisinden olup Yıldız Hastahânesi Tabib Muavini (Doktor Yardımcısı) olan Aram Asador Demirciyan"ın sürgün edilen ailesinin Harbiye Nezâreti"nin asker aileleri hakkındaki emirnâmesine istinaden memleketlerine iadeleri.[59]

§ Tarih: H. 09/C /1334 (1916) Dosya No:20 Gömlek No:16

Fon Kodu: DH.EUM.2.Şb

İzmit ile Bahçecik Nâhiyesinde bulunan Ermeni Katolik rahip ve rahibelerinin yerlerinde kalmaları veya Dersaadet"e (İstanbul) gelmeleri şıklarından hangisinin münasip olduğunun bildirilmesine dâir, Emniyet-i Umumiye Müdüriyeti"nden, İzmit Mutasarrıflığı"na çekilen telgraf.[60]

§ Tarih: H. 06/Ş /1335 (1917) Dosya No:10 Gömlek No:88

Fon Kodu: DH.EUM.2.Şb

İzmit’in Bahçecik Nâhiyesinde bulunan ailesinin yanına gitmesine müsaade olunması hususunda İstanbul’da mûkim Protestan Cemaatinden Minas Avedyan’ın müracaatı.[61]

§ Tarih: H. 09/S/1337 (1918) Dosya No: 93 Gömlek No:161

Fon Kodu: DH.ŞFR.

Eskişehir"den Bahçecikli Nikogosyan Dikran tarafından Patrikhaneye

çekilen telgrafname kopyasının celb ve mütalâasına (alınarak incelenmesine) dair Eskişehir Mutasarrıflığı"na çekilen telgraf.[62]

§ Tarih: H. 15/N/1337 (1919) Dosya No: 50/-2 Gömlek No:18

Fon Kodu: DH.KMS.

Bahçecik ve Yuvacıklı altı Ermeni"nin katl edildiğini ve hayatının tehlikede olduğunu bildiren Bahçecik Kilise Cemiyeti Reisi Tilciyan"ın iddiasının tahkiki.[63]

[1] SEVİNÇ, Necdet, Arşiv Belgeleriyle Tehcir – Ermeni İddiaları ve Gerçekler, Sayfa 184, İstanbul, 2004.

[2] ERMENİ KOMİTELERİNİN EMELLERİ VE İHTİLÂL HAREKETLERİ, Sayfa 258, İstanbul, 2001.

[3] OREL, Şinasi – YÜCE, Süreyya, Ermenilerce Talat Paşa’ya Atfedilen Telgrafların Gerçek Yüzü, Sayfa 29, Ankara, 1983 (Kaynak: Necdet SEVİNÇ, Arşiv Belgeleriyle Tehcir )

[4] KAÇAZNUNİ, Ovanes, Taşnak Partisi’nin Yapacağı Bir Şey Yok, Sayfa 13, İstanbul, 2005 (Armeniya,

Mejdunarodnaya Diplomatiya i USSR, Moskova-Leningrad )

[5] SEVİNÇ, Necdet, Arşiv Belgeleriyle Tehcir – Ermeni İddiaları ve Gerçekler, Sayfa 233-242, İstanbul, 2004.

[6] HOCAOĞLU, Mehmet, Arşiv Vesikalarıyla Tarihte Ermeni Mezalimi, Sayfa 678, İstanbul, 1976.

[7] ERMENİLER TARAFINDAN YAPILAN KATLİAM BELGELERİ, (1914 – 1919), Cilt I, Sayfa 18-24,

Ankara, 2001.

[8] Ermeni yaygaracılığı o günü (24 Nisan), ‘Ermeni Soykırım Günü’ olarak adlandırmaktan geri durmamıştır.

[9] BOSTAN, M. Hanefi, I.Dünya Savaşı Sırasında Ermenileri İskân Meselesi ve Bazı Gerçekler, TDAD, Sayı

57, Sayfa 110-111, İstanbul, 1988.

[10] Bab-ı Ali’nin 1916’da yayınladığı Beyaz Kitap’ta tehcirin gerekçesi (ÖKE, M. Kemal, Ermeni Sorunu 1914 -

1923, Sayfa 118, Ankara, 1991.

[11] BEYOĞLU, Süleyman, 1915 Tehciri Hakkında Bazı Değerlendirmeler, Ermeni Meselesi Üzerine

Araştırmalar, TATAV Yayınları, Sayfa 188, İstanbul, 2001.

[12] SEVİNÇ, Necdet, Arşiv Belgeleriyle Tehcir, Sayfa 270-271, İstanbul, 2004.

[13] OSMANLI BELGELERİNDE ERMENİLER (1915 - 1920), BOA, Sayfa 10, Ankara, 1994.

[14] KILIÇ, Yrd.Doç. Davut, 1915’te Sevk ve İskan Edilmeyen Ermeniler, Bilimin ve Aklın Aydınlığında EĞİTİM Dergisi (Özel sayı), Sayfa 110 - 114, Sayı 38, M.E.B., Nisan 2003.

[15] HALAÇOĞLU, Prof. Yusuf, Ermeni Tehciri ve Gerçekler (1914-1918), Ankara, 2001 ve 8 Kasım 2006 tarihli İzmit Halk Eğitim Merkezi’ndeki Konferansı.

[16] SEVİNÇ, Necdet, Arşiv Belgeleriyle Tehcir, Sayfa 287, İstanbul, 2004.

[17] BEYOĞLU, Prof. Süleyman, Osmanlı Devleti’nde Ermeni Nüfusu, Eğitim Dergisi, Sayfa 59, Nisan 2003.

[18] SEVİNÇ, Necdet, Arşiv Belgeleriyle Tehcir, Sayfa 288, İstanbul, 2004.

[19] A.g.e., Sayfa 295 - 297.

[20] ÇAKICI, Bayram, İzmit Mutasarrıflığı’nda Ermeniler ve Tehcirleri, SAÜ Yüksek Lisans Tezi, Ekim 1988

(BOA, DH.ŞFR., 53/152, 192, 290).

[21] GÜNAY, Dr. Bekir, Ermeni Tehciri İzmit 1914-1918, KOÜ Yayınları, Sayfa 94, Ankara, 2002 (BOA Belge

No: 8, Dosya No: 54-A, Vesika No: 264, Tarih: 1333.N.23 – Orijinali için son bölüme bakabilirsiniz).

[22] Volkan Şenel’den (BOA, DH.ŞFR, 54-A/294).

[23]www.devletarsivleri.gov.tr/kitap/belge/2600belge/311.doc (DH.ŞFR, 54-A/340 - Belgenin orijinalini ileriki

bölümde bulabilirsiniz).

[24]www.devletarsivleri.gov.tr/kitap/belge/2600belge (DH.ŞFR, 54-A/353 - Bkz: Belge Orijinalleri Bölümü).

[25] Volkan Şenel’den (BOA, DH.ŞFR, 55/22 – Belgenin orijinalini son bölümde bulabilirsiniz).

[26]www.devletarsivleri.gov.tr (DH.ŞFR, 55/56 – EUM)

[27]www.devletarsivleri.gov.tr (Osmanlı Arşivi Rehberi)

[28] A.g.y. (OAR)

[29] ÇAKICI, Bayram, İzmit Mutasarrıflığı’nda Ermeniler ve Tehcirleri, SAÜ (BOA, DH.ŞFR, 54-A, 168, 264).

[30] OSMANLI BELGELERİNDE ERMENİLER (1915 – 1920), BOA, Sayfa 94, Ankara, 1994.

[31] ÇİÇEK, Kemâl, Ermenilerin Zorunlu Göçü (1915 - 1917), Sayfa 242, TTK, Ankara, 2005.

[32] ÇAKICI, Bayram, İzmit Mutasarrıflığı’ndaki Ermeniler ve Tehcirleri, SAÜ Y.L. (DH.ŞFR,54/413, 55/204).

[33] A.g.e., Sayfa 39, 40.

[34] Ermeni Komitelerinin Emelleri ve İhtilÂl Hareketleri, Sayfa 373, İstanbul, 2001.

[35]www.devletarsivleri.gov.tr/kitap/belge/2600belge/057.doc (HR.SYS, 2880/3_5)

[36] Bible House: İncil Evi, Kilise.

[37]www.devletarsivleri.gov.tr (HR.SYS, 2880/3_1)

[38] A.g.y.

[39]www.devletarsivleri.gov.tr (Osmanlı Arşivi Rehberi)

[40]www.devletarsivleri.gov.tr/kitap/belge/2600belge/368.doc (DH.ŞFR, 55/344)

[41]www.devletarsivleri.gov.tr (Osmanlı Arşivi Rehberi)

[42] A.g.y. (OAR)

[43] A.g.y. (OAR)

[44] SÜSLÜ, Azmi, Ermeniler ve 1915 Tehcir Olayı, Sayfa 147, Erzurum, 1990 (K: N. Sevinç).

[45] A.g.e., Sayfa 149.

[46] Karamürsel’de de kaymakamlık yapmıştır (Rıfat YÜCE, Kocaeli Tarih ve Rehberi)

[47] A.g.e., Sayfa 359.

[48] ULUGÜN, F. Yavuz, Kocaeli Tarihi – Osmanlı ve Ulusal Kurtuluş Döneminde Kocaeli, Sayfa 51, KYÖD Yayınları, İzmit, 2002 (BOA, DH.EUM.EMN, 58/16)

[49]www.devletarsivleri.gov.tr/kitap/belge/2600belge/429.doc (DH.ŞFR, 56/133)

[50] Avidyan yada Avedyan, Bahçecik eski Belediye Başkanı Kazım Candaner’in ailesinin Böcekhanesini bekleyip çalıştıklarını anlattığı Ermeni’dir.

[51]www.devletarsivleri.gov.tr (Osmanlı Arşivi Rehberi)

[52] GÜNAY, Dr. Bekir, Ermeni Tehciri İzmit (1914 – 1920), KOÜ Yayınları, Sayfa 41, Ankara, 2002.

[53] A.g.y. (OAR)

[54] A.g.y. (OAR)

[55] A.g.y. (OAR)

[56] A.g.y. (OAR)

[57] A.g.y. (OAR)

[58] A.g.y. (OAR)

[59] A.g.y. (OAR)

[60] A.g.y. (OAR)

[61] A.g.y. (OAR)

[62] A.g.y. (OAR)

[63] A.g.y. (OAR)

Ana Sayfa|

Hakkımda|

Kitaplarım|

Alternatif Eksenler|

Harşit Çepnileri|

Fotoğraf Galerisi|

Ziyaretçi Defteri|

İletişim|

Tasarım & Hosting
Atak Teknoloji