Süleyman Pekin

Her türlü sorunuzu buradan sorabilirsiniz.

TEHCİR VE BAHÇECİK

O -) T E H C İ R V E B A H Ç E C İ K

Galeyan geldi mi mantık savuşurmuş. Ki savaşlar kaderin kırılma noktalarıdır. Cihan iki büyük yıkım gördü, ikisi de aynı sebepten: Dünya hâkimiyeti ve liderlik yarışı.. Üçüncü yıkımın eşiğindeki bizler için ne kadar da pahalı ve tuhaf bir tecrübe. Tarihin sesine kulak kabartmak şart. Yoksa tarih oluyorsunuz.

I - Savaş ve İhanet

I.Dünya Savaşı (Ağustos 1914 – Kasım 1918) İngiliz

sömürgeciliğinin Alman hırsıyla tokuşmasından ve 30 yıllık bloklaşmasından ötürü çıktı. Biz kendi adımıza Almanların yanında kaybettiğimiz toprakları kazanmak için girdik ve hepsini kaybettik. Almanlar içinse savaşta bir dolgu maddesinden başka bir şey değildik.

İki Alman gemisinin İngilizlerden kaçma bahanesi ve Rus limanlarını bombalama oldu-bittisiyle harbe girdiğimizden Padişah V.Mehmed Reşad’ın haberi bile olmadı. Hani şu II.Abdülhamid’in İzmit’te yaptırdığı Av Köşkü’ne geldiğinde saray bahçesinden karşıda Bahçecik’i

ilk gördüğünde “Burası Çerkez köyü mü?” diye soran, Reşat altınının isim babası olan V.Mehmed’in.[1] Operasyon anahtar teslimi bir Enver organizasyonuydu. Zaten Osmanlı da bir “Enverland” değil miydi?[2]

Lakin fırsat gözeten sadece İttihatçı trumvira[3] değildi, sadık tebaa (!) da nicedir sabırsızlanıyordu. Aslında Ermeniler 1828-1829, 1853-1856 ve 1877-1878 (93 Harbi) savaşlarında kendi devletlerine karşı hep Rusya’nın yanında yer almışlardı. Hatta 19.yüzyılda bölgesel olarak nükseden ihanet 20.yüzyılın başlarında milli bir kıyam ve toplumsal bir cinnete dönüşmek üzereydi.[4]

“Türkiye’yle savaş müjdesi bütün Ermeni halkını coşturmaktadır. Bütün ülkelerden Ermeniler, şanlı Rus ordularında yer almak ve Rus silahının başarısına kanıyla hizmet etmek için acele etmektedir. Yüce Tanrı’ya düşmana karşı zafer kazanmak için dua ediyoruz. Yeni şanlı Rus silahı olmak ve Rusya’nın Doğu’daki tarihsel görevini yerine getirmek vatan borcumuz olmaktadır. Kalbimiz bu istekle yanmaktadır. Rus bayrağı İstanbul ve Çanakkale Boğazlarında özgürce dalgalanacaktır.”[5]

Şaşılacak bir şey yoktu ama Adapazarı’nda, Adapazarı’nı tamamen havaya uçurmaya yetecek yerli ve yabancı mamulâtından fitilli, memeli yüzlerce bomba, mavzer, gra, son sistem tüfekler, dinamit, Karadağ tabancaları, özel olarak imal ettirilmiş asker ve jandarma giysileri, binlerce cephane ve mühimmat, bomba imaline mahsus alet ve edevat, ecza, dinamit fitilleri ele geçirilince Hükümet, başkentin bu kadar yakınında ve bu kadar açık olmasına şaşırdı.[6]

Oysa Kocaeli havalisinde hazırlıklar son safhasındaydı. Son Taşnak kongresine murahhas olarak İzmit’i temsilen Aram Semerciyan, Bahçecik’i temsilen Telyan Ohanes, Ovacık (Yuvacık)’ı temsilen Mihran Ağaçaryan katılmışlar ve muntazam fedai çeteleriyle harekete geçme kararı almışlardı.[7]

II - Yine Belgeler Konuşuyor

§ Bahçecik 913 Haziran[8]

Muhterem arkadaşım Cangulyan,

Tarafınıza gelen arkadaşımız Ardaşez Kımılviyan iyi cinsinden güzel bir silah almak üzere size müracaat edecektir. Kendisine gereken yardımın

esirgenmemesini rica ederiz.Adı geçen, buranın muharip çetesi reislerinden olduğundan en güzel silaha sahip olmak istiyor. Silah parasını da faizle almıştır. Bahçecik heyeti adına

Reis Pos (Alo)

Başkâtip Fahrand

§ Bahçecik 19 Mart[9]

Hınçakyan Komitesi İstanbul Şubesine,

Tarafınıza gelen arkadaş Adom Amadoni silahlar hakkında sizinle görüşecektir. Kendisine gereken kolaylığın gösterilmesini rica ederiz. Adıgeçene 8 adet Osmanlı lirası verilmiştir. 3 adet Martin Henri alacaktır. Geri kalan para için iktizâ eden vadeyi esirgemezsiniz ümidindeyiz.

Hınçak Komitesi Bahçecik Hey’et-i İdaresi

§ Adapazarı 21 Mart[10]

Kardeşimiz Murat,

Sevgili birâder; Bahçecik şubesinin teşkilat yaptığı köyler için bize henüz müracaat edilmemiştir. Silah tedarik eden hey’etin faaliyeti hakkında sık sık şikâyetler geliyor. Bu hey’etin ne sıfat ve yetkiyle hareket ettiğini bilmek isteriz.

Hey’et adına

Reis Krog

Başkâtip M. Terziyan

§ İzmit 14 Nisan 1914[11]

Sevgili arkadaşlar;

Belgeyi taşıyan kişi, İzmit çetelerinin reisidir. Kendisiyle tanışabilirsiniz. Çeteleri daha mükemmel hâle koymak için icâp eden tâlimatıverebilirsiniz.İsmi Kolpank’tır. Ben de Bahçecik’e hareket ettim. Merak etmeyiniz.

Mikail Pantoht

§ Tarih: H. 23/B/1330 (1912)

İzmit"te Değirmenler arasına veya Sekbanlar İskelesi"ne kayık ile tüfek kaçırıldığı haber alındığından tedâbir-i lâzime ittihazı (gerekli tedbirlerin alınması) ile mütecâsirlerinin (cüretkârların) ele geçirilmesi.[12]

§ Tarih: H. 25/Z/1331 (1913)

Bağçecik"in Servetiye karyesinde Yusuf"un hanesini basarak cerh eden (yaralayan) eşhasın (kişilerin) yakalandığı.[13]

§ Tarih: H. 18/Ra/1332 (1914)

Kuvve-i Zâbıtaya (İnzibat güçlerine) karşı gelerek âsayişi ihlâl eden

Bahçecik Nahiyesi Reji kolcularından (Gümrük güvenlikçilerinden) Paronak ile avânesinin (arkadaşlarının) Divân-ı Harb-i Örfî"ye teslim edildikleri..[14]

§ Tarih: H. 25/C/1333 (1915)

Bahçecik Amerikan Mektebi Müdürü James Macnot"un Eskişehir yoluyla sürgün yeri olan olan Çorum"a gönderildiği..[15]

§ Tarih: H. 01/B/1333 (1915)

Çorum"a sevk edileceği tebliğ edilen Bahçecik Amerikan Mektebi Müdürü M. Naughton"un[16] Dersaadet Amerika Sefiri Henry Morgantau"dan[17] bu sevke engel olması talebi.[18]

§ Tarih: H. 26/B/1333 (1915)

Sofya"da yayınlanan ve Osmanlı Hükümeti aleyhinde neşriyatta bulunan Ermenice Castan Gazetesi ile Bahçecik"ten V.M. imzasıyla Sofya"da bu gazeteyi çıkaran Gukas Minasyan"a gönderilen mektupların tahkiki.[19]

§ Tarih: H. 17/N /1333 (1915)

Bursa Ermeni Mektebi Müdürlüğü"nden ma’zûl (azledilmiş) ve Van Mebusu Papazyan"ın birâderi Taşnaksağan Virtanes Papasyan"ın İzmit-Bahçecik havâlisinde bulunması ihtimâli üzerine yakalanarak Hüdavendigâr (Bursa) Vilâyetine gönderilmesi hakkında, Emniyet-i Umûmiye Müdüriyeti"nden, İzmit Mutasarrıflığı"na çekilen telgraf.[20]

§ İzmit Mutasarrıflığı’na,[21]

(Dâhiliyye Nezareti – Şifreli )

Bursa Ermeni Mektebi Müdüriyetinden ma’zûl (atılmış) ve Van Mebusu Papasyan’ın birâderi olub Hüdavendigar (Bursa) Vilâyeti’nden i’zâmı (yollanması) lüzum gösterilen meşhur Taşnakyan ve bir tanesi Papasyan’ın vaktiyle muallimlikte bulunduğu İzmit Bahçecik havalisinde bulunması muhtemel olduğu Polis Müdüriyyet-i Umûmîsi’nden bildirildiği cihetle bi’t-taharri (soruşturularak) merkûmun (adı geçenin) orada ise der-dest (tutuklama) ile mahfuzan (korunarak) Hüdavendigar Vilâyeti’ne i’zamı ve neticesinin ibrâsı.

Fi 16 Temmuz sene 331 (1915)

Nazır (Bakan)

Tal’at

§ İzmit Mutasarrıflığı’na,[22]

(Dâhiliyye Nezâreti – Gizli ve Şifreli)

Taşnak Komitesi’nin esaslı teşkilatı Adapazarı’nda olub orada mühim miktarda esliha (silahlar) ve mevadd-ı infilâkiyye (patlayıcı maddeler) bulunabileceği ve teşkilât-ı mezkûrenin (Taşnakların) zî-nüfuz (nüfuzlu) a’zasından ve İzmit’in Bahçecik Karyesi’nden 23 -24 yaşlarında muallim Serkis Saruni ve Adapazarı’ndan 45 yaşında, ufak kumral sakallı muallim Agop Frekyan’ın şiddetle tazyik edildikleri (sıkıştırıldıkları) suretde pek mühim bir netâyic ve hakâikin inkişâfına hâdim ifşaatda (çok önemli sonuçlar doğuracak ve gerçeklerin ortaya çıkmasına yarayacak açıklamalarda) bulunacakları Bursa Taşnak Fedâyi Şubesi reisi Baltayan’ın beyanâtına atfen Hüdavendigâr Vilâyeti’ne iş’ar kılındığından (duyurulduğundan) seri’an iktizâsının ifa (acele gereğinin yapılması) ve netice-i hâsılanın inba’sı (varılan sonucun bildirilmesi).

Fi 5 Temmuz sene 331 (1915) Nâzır

Tal’at

§ Dâhiliye Nezaret-i Celîlesi’ne (İçişleri Bakanlığı),[23]

(İstanbul Polis Müdüriyet-i Umumiyesi)

İzmit’e tâbi Arslanbey, Döngel, Ovacık (Yuvacık), Bahçecik karyeleri kâmilen (tamamen) Ermeni ile meskûn olup buralarda külliyetli miktarda silah ve cephane bulunduğu, İzmit’de Şimendifer (Demiryolu) Caddesi’nde kâin Fransız Frerler Mektebi’nde 21 Teşrin-i Evvel sene [1]330 Salı günü Frerler tarafından Çanakkale’nin İngiliz ve Fransız sefâini (gemileri) tarafından 8 milden bombardıman edildiği talebeye haber verilmekle mektebde telsiz - telgraf cihazı bulunması muhtemel idüğü, yine İzmit’de Müftüzâde damadı Sarıklı Aziz Efendi isminde birinin Ermenilerle düşüp kalkarak gerek Müslümanlar ve gerek Ermeniler arasında hükümet aleyhinde bî-muhâbâ (kayıtsızca) ve isnadât (isnatlar) ve tefevvühâtda (dil uzatmalar) bulunduğu bazı hususât (durumlar) için İzmit’e gönderilen memurun cümle-i tahkikatından olmakla (araştırmalarının tümüyle) mahalline tebligât ifâsı (bildirilmesi) için arz-ı keyfiyet (hadise arz) olunur.

Fi 25 Teşrin-i Evvel sene [1]330 (26 Ocak 1915)

Polis Müdür-i Umûmîsi

(Genel Müdür – İmza)

§ İzmit Mutasarrıflığı’na,[24]

(Dahiliyye Nezâreti – Mahremâne)

İzmit’e tâbi Arslanbey, Döngel, Ovacık (Yuvacık), Bahçecik karyeleri kâmilen (tamamen) Ermeni ile meskûn olup buralarda külliyetli miktarda silah ve cephane bulunduğu, İzmit’de Şimendifer (Demiryolu) Caddesi’nde kâin Fransız Frerler Mektebi’nde sene-i hâliye (şimdiki sene) Teşrin-i Evveli’nin 21. günü Frerler tarafından Çanakkale’nin İngiliz ve Fransız sefâini (gemileri) tarafından 8 milden bombardıman edildiği talebeye haber verilmekle mektebde telsiz - telgraf cihazı bulunması me’mûl (mümkün) idüğü, yine İzmit’de Müftüzâde damadı Sarıklı Aziz Efendi isminde birinin Ermenilerle düşüp kalkarak gerek Müslümanlar ve gerek Ermeniler arasında hükümet aleyhinde bî-muhâbâ (kayıtsızca) ve isnadât (isnatlar) ve tefevvühâtda (dil uzatmalar) bulunduğu haber veriliyor. Bu bâbda yapılacak tahkikatdan hâsıl olacak neticenin inbâsı bâbında (soruşturma sonucunun bildirilmesi).

Fi 2 Teşrin-i Sâni sene [1]330 (1915)

Emniyet-i Umûmiye Müdüriyeti

(Evrak: 487 – Kalem: 3168)

§ Dâhiliye Nezâret-i Celîlesi’ne,[25]

(İzmit Mutasarrıflığı – Mahrem)

Nâzır beyefendi hazretleri,

Emniyet-i Umumiye Müdüriyeti’nden (Emniyet Genel Müdürlüğü) muharrer (yazılmış) 2 Teşrin-i Sâni sene [1]330 tarihli ve 16 mahrem (gizli) numaralı tahrirât-ı aliye-i nezaret-penâhileri arîza-i cevabiyesidir (makamınızın yazısına cevap):

Ahiren tahliye etdirilerek (son zamanlarda boşaltılarak) Mekteb-i Sultanî (Gazi Lisesi) talebe-i leyliye (yatılı öğrenciler) ve sunûf-ı ibtidâiyesiyle (ilkokul sınıflarıyla) Numûne Mektebi (Yenituran Anaokulu) için işgal edilen Fransız Frerler Mektebi’nde lede’t-taharri (inceleme sonucunda) telsiz - telgraf âlâtı (aletleri) bulunmadığı ve Aziz Efendi’nin öteden beri ahvâli tecessüs (gizli araştırma) ve tarassud edilmekde olduğu (gözetlendiği) hâlde dâ’î-i şübhe (şüphelendiren) ve hükûmet aleyhinde tenkidâtda (eleştirilerde) bulunduğuna dair bir emâre (ipucu) elde edilemediği Polsi Merkez Memurluğu’ndan ve Ermenilerle meskûn Bahçecik, Yuvacık, Arslanbey, Döngel karyelerinde (köylerinde) bazılarının hânelerinde esliha-i memnû’a (yasak silahlar) mevcud olduğu gibi Ermişe’de (Akmeşe) kilise derûnunda dahi esliha (silahlar) bulunduğu mahallî Jandarma Takım Kumandanlığı’nın ihbarından anlaşıldığı ve kuvvetli bir müfreze-i askeriye (askerî birlik) ile şedîd bir taharriyât (şiddetli bir arama) neticesinde hayli eslihanın zâhire ihracı me’mûl idüğü (silahların dışarıya gönderilmesinin plânlandığı) Jandarma Tabur Kumandanlığı’ndan ifade olunmuşdur. Geçen sene idare-i örfîye (sıkı yönetim) altına alınan livâda (ilde) hükûmet-i askeriye ve Divan-ı Harb Riyâseti’ne (Başkanlığı) tayin ve i’zâm kılınan (atanan ve yükseltilen) erkân-ı harbiye (genelkurmay) kaymakamlarından Remzi Bey’in mevcud esliha-i menû’anın (yasak silahlar) hükûmete teslimi hakkında umum livâya şâmil (il genelinde geçerli) olmak üzere ilânât-ı kat’iyede (kesin duyurularda) bulunmasına rağmen hiçbir tarafdan silah teslim olunmamış ve tayin kılınan müddetin hitamı (sona ermesi) üzerine taharriyâta mübâşeret mukarrer (aramaya başlama kararı alınmış) iken her ne esbâba mebni ise (hangi nedenlere dayanıyorsa) hükûmet-i askeriyece sarf-ı nazar edilmiş (vazgeçilmiş) idi.

Fi 13 Kanun-ı Sâni sene [1]330 (1915)

İzmit Mutasarrıfı

(imza)

§ …Yine silah taharrisi (aranması) esnâsında İzmit’te, Bahçecik’te,

Adapazarı’nda yüzlerce bomba ve esliha-yı memnua (yasak silahlar), Armişe Manastırı’nda ruhbâna mahsus mektepte fevkalâde kuvve-i tahribiyyeye h3aiz (çok büyük tahrip gücüne sahip) müteaddit (pek çok) bombalar, bir çok küçük bomba ve silah zûhur etti (meydana çıktı).[26]

§ Yapılan ev aramalarında Bahçecik Okulu öğrencilerinden Erdaş

adlı bir Ermeni’nin Truşak[27] Gazetesi dağıttığı, fesat için yardım toplandığı, Geyve’nin Kurtbelen Köyünde 500 silah bulunduğu tespit edilir ve gaflet gösterilmemesi İzmit Mutasarrıflığı’na bildirilir.[28]

§ Rus filosunun Ereğli’yi topa tutmaya yeltendiği sıralarda

Adapazarı ve İzmit Ermenilerinin de derhal durum değiştirerek casusluğa çalıştıkları görüldü. Arslan Beg (Arslanbey), Ovacık (Yuvacık) ve Bahçecik Ermeni köylerinden bir çok gra, manliher[29] ve Ermenilerin en büyük ruhban mektebini havi bulunan Ermişe Nâhiyesindeki okul kilisesinin başrahip odasından gayet büyük ve aynı zamanda tahrip gücü pek büyük 3 - 4 bomba ile dolaplarından bir çok silah ve cephane çıkarıldı.[30]

§ İzmit ve civarı, özellikle Bahçecik komitece pek ileri gitmiş

komite reislerinin en mühim dolaşım yeri olmuştu. İstanbul’da

Taşnaksotyon’u, bunların yayın organı olan Azadamard’ı[31] yaşatan, komitenin her türlü girişiminde önayak olan bu Sancak (Kocaeli) ile Hüdavendigar Vilayeti şubeleri idi. İsyan tertiplerinin meydana çıktığını gören komite reisleri çeteler teşkil ile etrafa ve Bahçecik, Yalova üzerinden Bursa sınırına doğru dağıldılar.[32]

Son model silah ile bombalar ve sağlık malzemeleriyle donanımlı 60 - 70 kişilik guruplarla her tarafa taarruzda bulunan bu çetelerin marifetlerinden sadece birini, Kullar’da baltayla işlenen vahşeti[33] takdirlerinize sunuyoruz.

Balta ile Katliam: İzmit"in Kollar (Kullar) Köyü’nden Ermeniler tarafından balta ile katledilen Müslümanlardan bir kısmının olaydan sonra çekilen fotoğrafı;

1- Boşnak Malik

2- Abdulmecid oğlu Ali

3- Ali oğlu Seyid (14 yaşında)

4- Ömer oğlu Abdulgani

5- Abdülgani oğlu Mecid

6- Abdullah oğlu Hüseyin

7- Bekir oğlu Yusuf

8- Osman oğlu İsmail

[1] YÜCE, Rıfat, İzmit ve Çevresel Tarihi (Kısaltan: Dr. Metin Yüce), Rotary Kulübü. Sayfa 56, İzmit, 1998.

[2] Almanlar, Türkiye’ye giden trenlerin üzerine “Enver’in ülkesine gider” diye yazmışlardır. ( www.osmanlimedeniyeti.com / sozluk.sourtimes.org / www.nedir.net )

[3] Enver, Talat ve Cemal Paşa’lar hem İttihat Terakki’nin üç beyni hem de Osmanlı’nın son düellosunun üç silahşörüydü. Ama ekip başı Naciye Sultan’la evli olan ve Devlet-i Aliye savaşa girdiğinde 33 yaşında olan Enver’di.

[4] ÇETİNTAŞ, Dr. Erdal, 19.Yüzyıl Osmanlı-Rus Savaşlarında Ermeniler, Türk Yurdu Dergisi, Cilt 26, Sayı 225, Sayfa 60, Mayıs, 2006.

[5] KAÇAZNUNİ, Ovanes, Taşnak Partisi’nin Yapacağı Bir Şey Yok (1923 Parti Konferansı’na Rapor, Mşak, No:271), Sayfa 12, Kaynak Yayınları, İstanbul, 2005.

[6] ERMENİ KOMİTELERİNİN EMELLERİ VE İHTİLAL HAREKETLERİ (Meşrutiyetten Önce ve Sonra), Hariciye Nezareti Komisyonu, Matbaa-yı Amire, İstanbul, 1332 (1916); Hazırlayan: Prof. Mehmet KANAR, Der Yayınları, Sayfa 301, İstanbul, 2001.

[7] A.g.e., Sayfa 209.

[8] A.g.e., Sayfa 119.

[9] A.g.e., Sayfa 120.

[10] A.g.e., Sayfa 123.

[11] A.g.e., Sayfa 124.

[12]www.devletarsivleri.gov.tr – BOA, Dosya No: 94/-2, Gömlek No: 1, Fon Kodu: DH.İD.. (A.Orhan’dan)

[13]www.devletarsivleri.gov.tr – Osmanlı Arşivi Rehberi (Dosya No: 37, Gömlek No: 6, Fon Kodu: DH.EUM.EMN.)

[14] A.g.y. – OAR (Dosya No: 52, Gömlek No: 30, Fon Kodu: DH.EUM.EMN.)

[15] A.g.y. – OAR (Dosya No: 12, Gömlek No: 29, Fon Kodu: DH.EUM.5.Şb)

[16] Önceki belgede ismi James Mc. Not olarak okunan kişi.

[17] Amerika’nın İstanbul Büyükelçisi olan Morganthau’nun haklı yada haksız tüm misyonerlere sahip çıkmak gibi bir âdeti var.

[18]www.devletarsivleri.gov.tr – Osmanlı Arşivi Rehberi (Dosya No: 80, Gömlek No: 34, Fon Kodu: DH.EUM.5.Şb)

[19] A.g.y. – OAR (Dosya No: 1, Gömlek No: 48, Fon Kodu: DH.EUM.KLH.)

[20] A.g.y. – OAR (Dosya No: 54/A, Gömlek No: 175, Fon Kodu: DH.ŞFR.)

[21] GÜNAY, Dr. Bekir, Ermeni Tehciri İzmit 1914-1920, KOÜ Yayınları, Sayfa 92, Ankara, 2002 (BOA Belge No:6, Dosya No: 54-A, Vesika No: 175, Tarih: 1333.N.17).

[22] A.g.e., Sayfa 89 (Belge No: 4, DH-ŞFR, Dosya No: 54-A, Vesika No: 28, Tarih: 1333.N.7).

[23] Osmanlı Belgelerinde Ermenilerin Sevk ve İskânı (1878 - 1920), Sayfa 106, BOA Yayınları, Yön: Doç. Dr. Yusuf Sarınay, Ankara, 2007 (Vesikanın aslını Belge Orijinalleri bölümünde bulabilirsiniz).

[24] A.g.e., Sayfa 107.

[25] A.g.e., Sayfa 107 - 108.

[26] BABACAN, Y.Doç. Hasan, I.Dünya Savaşı Sırasında Ermeni Sorunu, Tehcir Meselesi ve Talat Bey, Ermeni Meselesi Üzerine Araştırmalar Kitabı, TATAV Yayınları, Sayfa 162, İstanbul, 2001 (İttihat ve Terakki Fırkası 1332 Kongresi Raporu, Tanin Matbaası, İstanbul, 1916).

[27] Ermeni İhtilal Birliği yayın organı (ERMENİ SORUNU REHBERİ, KOÜ, Sayfa 137, Kocaeli, 2001).

[28] ULUGÜN, F. Yavuz, Kocaeli Tarihi – Osmanlı ve Ulusal Kurtuluş Döneminde Kocaeli, Sayfa 50, KYÖD Yayınları, İzmit, 2002 (BOA, Y.MTV, 219/83)

[29] Gras; özel yapım Fransız tüfeği, Mannlicher; özel yapım Avusturya tüfeği (www.tabancatufek.com/forum2/showthread.php )

[30] ERMENİ KOMİTELERİNİN EMELLERİ VE İHTİLÂL HAREKETLERİ (Meşrutiyetten Önce ve Sonra), Hâriciye Nezâreti Komisyonu, Matbaa-yı Amire, İstanbul, 1332 (1916); Hazırlayan: Prof. Mehmet KANAR, Der Yayınları, Sayfa 301, İstanbul, 2001.

[31] AZADAMARD Gazetesi muharrirlerinden (yazarlarından) olup Bahçecik’te ikamet eden CULYAN, Halep ile İstanbul arasındaki muhaberatı (haberleşmeyi) yapan belli başlı komitecilerdendi (BOA, DH.ŞFR., 54/364 – Kaynak: Yrd.Doç. Haluk Selvi ).

[32] ERMENİ KOMİTELERİNİN EMELLERİ VE İHTİLÂL HAREKETLERİ, Hâriciye Nezâreti Komisyonu, İstanbul, 1332 (1916); Hazırlayan: Prof. Mehmet KANAR, Der Yayınları, Sayfa 302, İstanbul, 2001.

[33] A.g.e., Sayfa 516, Vesika 109.

Ana Sayfa|

Hakkımda|

Kitaplarım|

Alternatif Eksenler|

Harşit Çepnileri|

Fotoğraf Galerisi|

Ziyaretçi Defteri|

İletişim|

Tasarım & Hosting
Atak Teknoloji