Süleyman Pekin

Her türlü sorunuzu buradan sorabilirsiniz.

BAHÇECİK AMERİKAN KOLEJİ

H -) İ K İ N C İ A N A H T A R T E S L İ M İ T A R İ H D E V Ş İ R M E

D E N E M E S İ ; B A H Ç E C İ K A M E R İ K A N K O L E J İ

Birincisi Robert Koleji’ydi, sezaryenle Bulgaristan’ı doğurdu. İkincisi tutmadı, düşük oldu.

“Dante ve Virjilyus cehennemi dolaşmaktadırlar. Cehennemin en dibindeki alevler arasında Muhammed ve Ali vardır. Cehennemin iyice kaynadığı yerde Muhammed’in bütün vücudu paramparça edilmiştir. Ali’nin ise yüzü demirle parçalanmıştır.”[1] Bu sözler Robert Kolej’de 1971’de okutulan World Master Pieces adlı ders kitabından alıntı.

Araştırmacı M. Nedim Hazar Misyoner Okullarını ‘Bağrımızdaki Hançer’ diye niteler.[2] Yazar Necdet Sevinç ise ‘Ajan Okulları’ ismini verir.[3]

Misyon (mission) kelimesi Latince mittere’den gelir, anlamı da vazifeyle göndermek. Misyoner de din yayıcı.. Board’a göre “İncil-i Şerif’in hizmetkârlığına atanmış kişi”dir.[4]

Asya’nın anahtarı Türkiye’ydi. Ve Amerikalı misyonerler anahtarı kilide 1820’de soktular.[5] ABCFM yada kısaca BOARD[6] diye bilinen ve ABD’nin en büyük, en eski Protestan misyoner kuruluşuna bağlı Pliny Fisk ve Levi Parsons adlı misyonerler Kudüs’e geldi.[7] Peşinden 1824’te Beyrut’ta Amerikan Misyoner Okulu açıldıysa da fazla tutunamadı.[8] Fakat 1856’da bir geldiler, pir geldiler. Misyoner papaz Cyrus Hamlin’in üstün gayretleriyle Amerikalıların denizaşırı ülkelerdeki ilk yüksek öğretim kurumu olan ROBERT KOLEJİ açıldı (1863).[9] Ünlü Rootschild hanedanından Christopher Rhinelander Robert’in finans desteğini ve ismini alan okul, başlangıç itibariyle öğretmeni öğrenci sayısından fazla belki de dünyanın tek okuluydu.[10]

Osmanlı’da fırtına biçmesi için rüzgâr ekmekle görevli ilk kişi olarak sayabileceğimiz Cyrus Hamlin; iyi yetişmiş, doktoralı bir papazdı. Okulun Bebek sırtlarında Rumelihisarı’nın tam arkasında inşa edilmesini şu tarihi sözleriyle açıklar: “Türkler İstanbul’u fethetmek için buraya hisar yaptılar. Ben de onları yıkmak için buraya okul açacağım”.[11]

Tekniğin en son ürünlerinden yararlanılan Robert Kolej, bir okuldan çok propaganda merkezi hüviyetindedir. Hülâsa edersek; anahtar teslimi tarih de, devlet de bu üs kanalıyla devşirilmiştir: “Bulgarlar o güne kadar dünyada misyonersiz kalmış en ilginç ve en ümit verici halktı”.[12] “Bulgar devleti kolej tarafından var edilir. Öyle ki Bulgaristan’daki okulların öğretmen atamaları bile uzun zaman İstanbul’daki Robert Koleji tarafından yapılır”.[13] “Kolej mezunu bir kısım Bulgar, Rus ordusuna subay olarak sokulmuşlardır. Kaldı ki Bulgaristan’a devlet başkanı bile bu okul mezunlarından seçilmiştir”.[14] “Robert Koleji olmasa Bulgaristan olmazdı”.[15] “Bu kolej hakkında bildiklerimi söylesem Türk halkı galeyana gelir”.[16] Ben sadece okulun Boğaziçi Üniversitesi’ne dönüştüğünü söylemekle iktifa edeceğim.

Peşinden fotokopileri geldi ve pıtrak gibi çoğaldılar. Zehirli bir örümceğin ağı gibi sardılar memleketi. İstatistiklere bile sığmadılar:

Örneğin 1897… 184 Amerikan, 253 Fransız, 98 İngiliz, 29 Alman, 27 İtalyan, 11 Avusturyan, 14 Rus; toplam 624 yabancı okul, 31.500 talebe.

İlâvesi… 4390 Rum, 851 Ermeni, 331 Yahudi, 63 Ulah, 63 Katolik; toplam 5982 azınlık ilkokulu, 687 ortaokul (rüşdiye), 70 lise (idadi).[17]

Gelelim Bardızag Amerikan Koleji’ne.. Başarılı Bulgaristan deneyinden sonra ikinci anahtar teslimi tarih devşirme oyunu sahneye kondu. Bu kez denek Ermenilerdi. Hamlin’in ifadesiyle; “O zaman Türkiye’ye girmek için açık tek kapı Ermeni topluluğuydu”.[18] Yakın markaj, Ermeni Misyonu’nun (Mission to Armenians) 3’e bölünmesiyle başladı. Batı Türkiye Misyonu’nun merkezi İstanbul’du, Bardızag ve Adapazarı’yla da doğrudan bağlantılıydı.[19]

Amerikan misyoner okulları için hizmette (!) sınır yoktu. Karadeniz bölgesindeki Rumların ayrı bir devlet için kışkırtılması da Merzifon Amerikan Koleji’nin varlık sebeplerindendir. İlk Pontus Cemiyeti 1904’te bu okulda gizli olarak kuruldu.[20] Sonrası malûm..

Ermeni Meselesi Şark Meselesi’nin bir uzantısıdır. Ve 19.yy. Türkiye’si onlara göre bir ‘Bible Land’ (İncil Ülkesi)dir.[21] Misyoner çengeline takılana kadar Ermenilerin makam ve servet sorunu yoktu. Hatta gelirleri Türklerden kat kat çoktu. Ne de olsa Tebaa-yı Sâdıka (!) idiler.[22] İbadetlerini – kendi istekleriyle – Türkçe yapıyorlar, soyadlarını Türkçe alıyorlar, Sarayda, Bakanlıklarda, elçiliklerde, bankacılıkta, darphanede, eğitimde, tıpta, mecliste, mimaride, müzikte, tâcirlikte ve hayatın her köşesine bolca, özgürce ve esenlik içersisinde yaşıyorlardı.[23]

Necdet Sevinç’in deyimiyle ‘Millet-i Sâdıka kendine avanta sağladığı sürece devlete sadıktı’. Misyoner atölyelerinde Ermeniler imal edilmeye başlandığında durum tamamen değişti. Ve Rus General Mayewski’nin deyimiyle; “İngilizler Ermeni kanını Van samanından daha ucuza aldılar”.[24] Tabi Ruslar da, Amerikalılar da, Fransızlar da bu maşayı tepe tepe kullanmaktan geri durmadılar.

İ -) k o l e j i n k ı s a t a r i h i

Bardızag Amerikan Koleji yada diğer ismiyle Bitinya Program Yüksek Okulu (Bithynia High School) Ermenileri Protestanlaştırmak için açılan okullardan biriydi. Amerikalılar, büyük çoğunluğu Gregoryen yani Ermeni ulusal mezhebinden olan Bardızag’lı Ermeniler için daha 1856’da bir Protestan kilisesi açmışlardı.[25] Board (ABCFM) Misyoner Heyeti’nce özel görevli olarak buraya tayin edilen Rahip Justin W. PARSONS, 1860’larda Bardızag’a varır varmaz yatılı bir kız koleji için kolları sıvar.[26] Amaç iyi eğitime susamış insanlar arasında eğitim yoluyla Protestanlığı yaymak ve her birini emperyalist oyunlarda kullanabilmektir.

Bu sıralarda komşu Armaş (Akmeşe), rûhani bir merkez olarak Gregoryen Ermeni kültürüyle gelişimini biraz da Bardızag’la rekabet halinde sürdürüyordu. 1872’de her iki beldede birden iki ayrı yüksek okul açıldı. İlki Armaş’ta açılan Gevontyantz adlı Gregoryen Yatılı Erkek Okulu’ydu. Peşinden Rahip Parsons’un Bardızag’taki Gharevleg ailesinden kiraladığı evde Amerikan Yatılı Kız Okulu açıldı. [27] Bardızag’taki okul Armaş’takinin aksine daha modern ve daha hayata yöneliktir. Çünkü asıl gaye “Ermenilere aşılanacak yeni ruh”tur.[28]

Fay Linder’in ‘The History of Üsküdar American Academy (1876 -1996)’ adlı kitabında verdiği bilgiye göre; Bahçecik’te Ermeni kız çocuklarına okuma-yazma, aritmetik ve gündelik yaşama ait pratik bilgiler öğretmeyi amaçlayan bir okul kuran Parsons, 1871 yılında ABCFM’den bir kadın öğretmen gönderilmesini isteyince, aynı yıl Laura FARNHAM adlı genç bir öğretmen okula yollanır. Farnham’ın katılmasıyla İngilizce, Ermenice, matematik, coğrafya, genel tarih, müzik, beden eğitimi gibi dersler de verilmeye başlanan okulda 50’ye yakın kız öğrenci bulunmaktadır.[29]

1879’da yine Board Komisyonunca Erzurum’dan Bardızag’a tayin edilen Rahip John E. PİERCE, okulun erkek kısmını da açar.[30] Bu aynı zamanda - bazı ihtilaflar olsa da - kolejin resmi açılış tarihidir. 1905 Salnâmesi’ne göre 33 sene önce yani 1870’de açıldığı,[31] 1898 Maarif Salnâmesi’ne göre ise 1878’de eğitime açılan okulda 140 öğrencinin okuduğu ifade edilir. Oysa Maarif Nazırı Ahmed Zühdü Paşa’nın “Osmanlı İmparatorluğu’nda Yabancı Okullar” hakkındaki raporunda, 1903 Maarif Salnamesi’nde ve diğer kaynaklarda kuruluş tarihi hep 1879 olarak zikredilir.[32]

Yine A. Zühdü Paşa’nın 1893 yılında hazırlamış olduğu Lâyiha’da (rapor), Bahçecik Amerikan Mektebi’nin satın alınan bir evde ruhsatsız olarak faaliyet yürüttüğü kaydedilmiştir.[33] Okulun ruhsatı tam 14 yıl sonra 1893 yılı Haziran ayında İngiltere tebaasından Robert Chambers tarafından Amerikan Boru Şirketi adına alınacaktır.[34]

60 dönüm arazi üzerinde, 285 bin Dolara mal olduğu kabul edilen[35] ve Bahçecik’in doğu ucunda inşa ettirilen 5 katlı devasa bina 1881’den önce bitirilmiş olmalıdır. Zira arşivlerde adı Pierce Hall (Piyers Binası -Salonu) diye geçer.[36] Çok sayıda büyük pencereye ve teras katına sahip olan bu binanın sütunlu giriş kapısının yanısıra mahzenleri de bulunmaktaydı. Merhum Celâl Akçar’a (Tavukçu) ait fabrikanın yerinde kurulan okuldan günümüze bir şey kalmamıştır.

“Hıristiyan nitelikleri önde gelen iyi bir lise (high school) eğitimi” verme amacındaki Bardızag Amerikan Koleji’nin yatılı kız okulu kısmında 130, yatılı erkek okulu kısmında ise 88 öğrenci öğrenim görmektedir. 4’er yıllık bu okulların ders programında ise; Matematik, Cebir, Trigonometri, Doğa Bilimleri, Tarih, İngilizce, Fransızca, Türkçe ve İncil Okuma gibi dersler yer almaktadır.[37]

Dili İngilizce olan kolejin her bir yılında yüksek dereceli dersler de verilmekteydi:[38]

- I.SINIF = Birinci sömestr: Geometri (İngilizce), İkinci sömestr:

Geometri (İngilizce), Üçüncü Sömestr: Trigonometri (İngilizce)

- II.SINIF = Kimya, Astronomi (İngilizce), Ölçme, Tarih

(İngilizce), Fizik, Zooloji (İngilizce), Mantık (İngilizce)

- III.SINIF = Kitap Koruma, Kimya, Fizik, Konuşma Sanatı,

Zooloji, Mantık

- IV.SINIF = Mantık Felsefesi, Ermenice, Hıristiyanlığın

Gelişmesi, Pratik Ekonomi, Felsefe Tarihi, Ahlâk Felsefesi, İnsanlık

Fikri ve Uluslararası Hukuk

Ayrıca erkek okuluna bağlı, yaklaşık 25 kadar öğrencinin günde 3-5 saat çalıştığı bir de Endüstri Bölümü yada ‘Kendine Yardım Atölyesi’ var. Bu atölyede bir ders yılında toplam 33 lira değerinde iskemle, sallanan koltuk, masa, sehpa, kitap dolabı vb. 2589 adet eşya üretilmiş bulunmaktadır.[39] Okula 1898’de 50 öğrenci kapasiteli bir Yetimhane de ilâve edilmiştir. 1912 yılı itibariyle okulda 225 öğrenci eğitim görmektedir.[40]

Adapazarı’na taşınan kızlar kısmıyla birlikte ‘Bitinya Amerikan Koleji’ olarak adlandırılan okul 1915 tehciri sonrasında İstanbul’a taşınmıştır. Kızlar kısmı bugün Üsküdar Amerikan koleji olarak devam etmekte olup erkekler kısmı Bahriye Nâzırı (Denizcilik Bakanı) Hasan Râmi Paşa Köşkü’nde tekrar açıldıysa da yetersizlikler nedeniyle 1932’de tamamen kapatılmıştır.[41]

[1] TANYU, Prof. Hikmet, Öğüt Dergisi, Yıl 2, Sayı 20, Sayfa 17.

[2] HAZAR, M. Nedim, “Misyoner Okulları” Araştırma Dizisi, Zaman Gazetesi, 3-12 Ağustos 1994.

[3] SEVİNÇ, Necdet, Ajan Okulları, İstanbul, Tarihsiz.

[4] TOZLU, Prof. Necmettin, Eğitim Problemlerimiz Üzerine Düşünceler, Sayfa 145, Ankara 2003.

[5] HAZAR, M. Nedim, “Misyoner Okulları” Araştırma Dizisi, Zaman Gazetesi, 3-12 Ağustos 1994.

[6] American Board of Commisioners for Foreign Missions (ERDEM, Prof. Mustafa, Misyonerlik Faaliyetleri ve Türkiye, Türkiye Kamu-Sen Yayınları, Sayfa 50, Ankara, 2005.

[7] KOCABAŞOĞLU, Dr. Uygur, Kendi Belgeleriyle Anadolu’daki Amerika, Sayfa 29, İstanbul, 1991.

[8] TIBAWİ, A.L., American İnterests in Syria, P.33, Oxford, 1966 (K: M. Nedim HAZAR).

[9] KOCABAŞOĞLU, Dr. Uygur, Anadolu’daki Amerika, Sayfa 179, İstanbul, 1991.

[10] A.g.e., Sayfa 179.

[11] MATEV, Daily Mirror, Ser. 10774, 20 June 1936 (K: M. Nedim HAZAR)

[12] HAMLİN, Cyrus, ABCFM Raporu, Ser. ABC, Vol. VII, No 176 (K: M. Nedim HAZAR).

[13] MORE, R.J., Under The Balkans, P.30-31, London, 1877 (K: Prof. Necmettin TOZLU).

[14] MERDİVENCİ, A., Robert Koleji’nin İlk 40 Yılında Kolejde Yetiştirilmiş Olan Bulgarlar, Türk Dünyası Tarih Dergisi, Sayfa 42-49, Mart 1988.

[15] GOLD, E.Porter, Robert College, Education, Vol.XI, No 1,P.11, 1890 (K: Prof. Necmettin TOZLU).

[16] KİNG, Prof. Dannie, Öğüt Dergisi, Yıl 2, Sayı 20, Sayfa 18 (Prof. Hikmet TANYU).

[17] MUTLU, Dr. Şamil, Osmanlı Devletinde Misyoner Okulları, Sayfa 377, Doktora Tezi, İstanbul, 2005.

[18] DEMİRCAN, Ömer, Türkiye’de Yabancı Dil, Sayfa 75, İstanbul, 1988.

[19] TOZLU, Prof. Necmettin, Kültür ve Eğitim Tarihimizde Yabancı Okullar, Sayfa 37, Ankara, 1991.

[20] ÖZELİ Dr. Sebahattin, Millî Mücadelede Trabzon, Sayfa 31, TTK, Ankara, 1991.

[21] ERDEM, Prof. Mustafa, Misyonerlik Faaliyetleri ve Türkiye, T.Kamu-Sen Yay. Sayfa 71, Ankara, 2005.

[22] Oysa 1827-29 Osmanlı-Rus Savaşından itibaren düşmanla işbirliği yaparak sürekli ihanet ettiler (ÇETİNTAŞ, Erdal, 19.yy Osmanlı-Rus Savaşlarında Ermeniler, Türk Yurdu, Sayı 225, Cilt 26, Sayfa 60-66, Mayıs 2006).

[23] SEVİNÇ, Necdet, Arşiv Belgeleriyle Tehcir Ermeni İddiaları ve Gerçekler, Sayfa 48-57, İstanbul, 2004.

[24] A.g.e., Sayfa 60, 71, 120.

[25] ARKİTEKT Dergisi, Bitinya’da Bir Amerikan Koleji, Sayı 5, Sayfa 95, Mayıs 1993.

[26] A.g.e., Sayfa 95.

[27] A.g.e., Sayfa 94-95.

[28] EYGİ, M. Şevket, Bir Ermeni Köyünün Hikâyesi, Milli Gazete, Sayfa 2, 19 Ocak 1994.

[29] YARMAN, Arsen, Osmanlı Sağlık Hizmetlerinde Ermeniler, Sayfa 384, İstanbul, 2001.

[30] ARKİTEKT Dergisi, Bitinya’da Bir Amerikan Koleji, Sayı 5, Sayfa 95, Mayıs 1993.

[31] MUTLU, Dr. Şamil, Osmanlı Devletinde Misyoner Okulları, Sayfa 366, İstanbul, 2005.

[32] ÜNAL, Müzeyyen, Osmanlı Döneminde Kocaeli’de Eğitim, Yazı Dizisi 3, Kocaeli Gazetesi, 7 Aralık 1994.

[33] MUTLU, Dr. Şamil, Osmanlı Devleti’nde Misyoner Okulları, Sayfa 308, İstanbul, 2005.

[34] ÜNAL, Müzeyyen, Osmanlı Döneminde Kocaeli’de Eğitim, Yazı Dizisi 3, Kocaeli Gazetesi, 7 Aralık 1994.

[35] Mehmet KURDOĞLU’yla röportaj, Zaman Gazetesi (Tarihi Binaya Yazık Oldu), Sayfa 18, 15 Kasım 2000.

[36] YARMAN, Arsen, Osmanlı Sağlık Hizmetlerinde Ermeniler, Sayfa 387, İstanbul, 2001.

[37] KOCABAŞOĞLU, Dr. Uygur, Kendi Belgeleriyle Anadolu’daki Amerika, Sayfa 150, İstanbul, 1991.

[38] AKŞENER, Dr. Meral, Bahçecik Amerikan Koleji, Yeşil Bahçecik Dergisi, Sayı 2, Sayfa 5, Ocak 1994.

[39] A.g.e., Sayfa 150.

[40] İPEK, Nurdan, Kutsanmış Toprak ARMAŞ ve Ermeniler, Sayfa 24, IQ Yayıncılık, İstanbul, 2006.

[41] A.g.e., Sayfa 24.

Ana Sayfa|

Hakkımda|

Kitaplarım|

Alternatif Eksenler|

Harşit Çepnileri|

Fotoğraf Galerisi|

Ziyaretçi Defteri|

İletişim|

Tasarım & Hosting
Atak Teknoloji