Süleyman Pekin

Her türlü sorunuzu buradan sorabilirsiniz.

BELGELERLE İSTANBUL İLE BAHÇECİK"İN İKTİSADİ İLİŞKİLERİ

D -) B E L G E L E R L E B A Ş K E N T İ L E B A H Ç E C İ K ‘ İ N

İ K T İ S A D Î İ L İ Ş K İ L E R İ

Bahçecik’in Başkent İstanbul ile ticarî münasebetleri yalnızca Dersaadet Ermenilerinin yazlık mekânı olmasından veya üretilen ipeğin pazarlanmasından ibaret değildi. Arşiv belgelerinden anladığımız kadarıyla Osmanlı Donanması’nın da, Osmanlı Darphanesi’nin de Bahçecik havâlisine ciddî manada ham madde ve kaynak bağımlılığı vardı.

Baruthane’nin varil tahtaları buradan karşılanır, Tersane – Tophane – Darphane için çam (odun) kömürü burada üretilir, ilâveten Humbarahane[1] ve Simkeşhane’ye[2] de göndertilir, Cebehane’ye yapılacak binaların doğramasında kullanılacak Samanlı ağacının siparişi de bu bölgeye verilirdi. Ki bu yüzden Bahçecik ahâlisi halkları cizye ve benzeri tüm vergilerden muaf tutulmuş, hatta bazı Bahçecikliler askerden erken terhis edilmiş ve başka ülkelere geçiş yapanlar geri getirtilmişlerdir.[3]

Buradan kaynak akışı durduğunda Osmanlı Darphanesi’nin altın ve gümüş para imalâtı da dururdu. Darphane’nin çekirdeği sayılan Kefçe-i (Kepçe) Hümâyûn’un durmaması önemli devlet meselelerinden biriydi. Aynı zamanda Başkent tersanelerinde yapılan gemilerin ağacı da Samanlı Dağlarından karşılanıyordu. Başarılamayan ama defalarca denenen Kanal[4] projeleri de bu ihtiyaçtan kaynaklanıyordu.[5]

Ayrıca yine arşiv belgelerinden anlıyoruz ki Bahçecik ve havâlisi hem vakıf arazisidir hem de mültezime çıkarılan bir voyvodalıktır.[6] Vakfın sahibi 4 kez Kaptan-ı Derya, 2 kez de Sadrazamlık yapmış olan Kara Halil Paşa’dır.[7] Vakıf senedi olarak da Üsküdar’daki Aziz Mahmud Hüdaî Evkafı’na bağlıdır.

§ “Sadr-ı a’zam nezâretlerinde asûde (canlı) olan evkâfdan (vakıflar)

vezîr-i a’zam esbâk (eski sadrazam) müteveffâ (merhum) Halil Paşa’nın bâ-mülknâme-i Hümâyûn (Padişah mülknâmesiyle) mutasarrıf (sahip) oldukları Kocaeli Sancağında İznikmid Nâhiyesinde vâki’ Karye-i Cedîd (Yeniköy) ve Karye-i Bağçecik ve tevâbi’i karyelerin (bağlı köylerin) müteveffâ müşârün-ileyhin (merhum Halil Paşa) vakfı olub hâsılât (gelirler) ve rüsûmâtı (vergiler) Anadolu Muhasebesi’nde mukayyed (kayıtlı) ve vakfiyesinde münderic olan (içinde bulunan) hayrât-ı ma’lûmesine (bilinen hayırlara) sarf olunmakda ise de Defterhâne-i Âmire’de vakfiyyeti tasrih olmayub (belitilmeyip) müşârün-ileyhin (Halil Paşa) mülkü olmak üzere muharrer idüğine (yazıldığına) ve kurâ-i mezkûre (adı geçen köyler) ötedenberü vakf-ı şerîf içün serbestiyet üzere zabt ve ta’şir (onda bir) olunagelür iken bu esnâda ba’zı [kimesne] tarafından müdahale ve ta’arruz vukû’a geldiğinden bahisle sâbıkü’z-zikr (zikrolunan) karyelerin emsâli misillü vakfiyyetleri Defterhâne-i Âmire’de olan kaydları mahalline bâ-hatt-ı tevki’î (padişah tuğrasıyla) tashih olunmasını (düzetilmesini) vakf-ı mezbûrun (anılan vakfın) mütevellileri kıdvetü’l-emâsil ve’l-akran (itibar ve öncülükte eş) es-Seyyid Abdülhamid ve es-Seyyid Mustafa zîde kadrühümâ (kıymetleri artsın) bi’l-iştirâk (iştirak ederek) memhûr (mühürlü) arzlarıyla istid’â (dilekçe) ve kuyûd-ı lâzimesi (gerekli kayıtları) ba’de’l-ihrâc (gönderildikten sonra) İznikmid Nâhiyesine tâbi’ mülk-i vezîr-i müşârün-ileyh (anılan Vezir’in mülkü) Halil Paşa’nın Kocaeli Sancağında İznikmid Nâhiyesinde Karanca ma’a (beraberinde) Kayser nâm-ı diğer Melekşah ve bunlara tâbi’ Çiftlik-i Siyâvuş Paşa nâm-ı diğer Yeniköy ve Bağçecik ve Koru Çiftliği ve Yeniçeri Ağası Halil ve Ferhad Çiftlikleri ki yazularu 10.600 akçe olub ve zikr olan Karanca nâm karye içinde 1.600 akçe 2 nefer evkâf-ı hümâyûn (mübarek vakıf) çubukçuları tımar olmağla…

… zikr olan karyeler (adı geçen köyler) ve çiftlikler birbirine muttasıl (bitişik) olub hudûd-ı erba’ası (dört yönden sınırı) ehl-i vukûf ve şühud ihbârıyla (gizli bilgi ve hakikatleri bilenlerin haberleriyle) cihet-i şer’iyyede (kanuni yönden) muharrer (yazılı) ve mestûr (çizili) olduğu üzre cânib-i garbîsi (batı tarafı) deryâ sâhilinde Yatakdere nâm mevki’e ve andan Beyyolu Kaldırımı’ndan Karanca Deresi nâm mevki’e ve cânib-i kıbelîsi (kıble tarafı) Sakarya Bıçkısı nâm mahalden Doğan Deresi ve andan Yaylalı nâm mevki’e ve şimâlîsi (kuzeyi) Kara Derebaşı nâm mahalden müteveffâ Abdüsselâm Evkâfı sınurına andan Yörükler Mandırası demekle ma’ruf mahalden Sekban İskelesi’nde vâki’ Taşköprü’den sâhil-i bahre (deniz kıyısına) varub şarkîsi (doğusu) sâhil-i bahr ile mahduddur (denizle sınırdır) deyü Defter-i Mufassal’da muharrir (yazıcı) kalemiyle tahrîr-i defter olmuş (deftere yazılmış)…” [8]

Bu bir Emr-i Hâkânî Sûreti yani Padişah yazısı olup Bahçecik, Yeniköy, Yazlık, Sakarbıçkı, Ferhadiye, Sofular’dan Seymen’e vesair yerlerin Kapdan-ı derya ve Sadrazam Halil Paşa adına kurulan vakfa temlik edildiğini göstermektedir. Halil Paşa, 1629’da vefat ettiğinden belge hemen sonrasındaki zamana ait olmalıdır.

§ “Darb-hâne-i Âmirelerinde (Devlet Darphanesi) küllü yevm (bütün

gün) kat‘ olunmakta (kesilmekte) olan ecnâs nukûde iktizâ eden (nakit çeşitlerine gereken) zer (altın) ve sim (gümüş) çam kömürü ile izâbe olunmağa (eritilmeye) muhtaç olmaktan nâşî (ötürü) zikr olunan (anılan) çam kömürü öteden berü İznikmid havâlisinde vâki’ olup (bulunup) Hâcegân-ı Divân-ı Hümâyûn’dan (Divan-ı Hümayun hocalarından) Hurşit Efendi’nin ber vech-i mâlikâne (mülkiyet yönüyle) uhdesinde olan Yuvacık ma’a (beraberinde) Döngel nâm mukataa (vergi arazisi) ile Kara Halil Paşa Vakfından olan Bağçecik ma’a (beraberinde) Yeniköy ahâlisi marifetleriyle etrafında olan cibâl-i şahâneden (devlete ait dağlardan) peyderpey kat‘ (kesme) ve har’k (yarma) ve Der-saadet’e celp olunmak (Başkent’e taşınmak) üzere nizâma rabt olunmuş (düzene konmuş) olduğu ecilden (için) bundan böyle dahi (de) ol-vechile (o şekilde) vakt ü zamanıyla kömür tedarik ve istîlâbından (talebin karşılanması) lâbüd (zarurî) olup ancak sâlifü’z-zikr (söylendiği gibi) kat’ı (kesimi) ve aşağıya nakl ile ocaklarda hark-ı husûsu (özel yakımı) mukatateyn-i merkûmeteynde (adı geçen yerlerde) sâkin fukarâ ve üzerlerine ta’yin olunan voyvoda (âmir) ve subaşıları (kâhya) yed (el) ve mârifetleriyle olmağa menûd (bağlı) ve ol dahi (o da) voyvodaların mutedilâne (ılımlı) hareketleriyle ahâliy-i fukâray-ı mezâlimden (zülme uğrayan fakirlerden) himâyelerine mütevakkıf (korumasında duran) ve merbût (bağlı) iken 7 – 8 sene mukaddem (önce) marru’l-beyân beyan edilen) Yuvacık ma’a Döngel mukataasının bedel-i iltizâmı (ihale bedeli) 3.750 kuruş ve Bağçecik ma’a Yeniköy mukataasının bedel-i iltizâmı 2.000 kuruş olup elhâlet-i hâzihi (hâl-i hazırda) Yuvacık ma’a Döngel mukataası 6.350 kuruşa ve Bağçecik ma’a Yeniköy mukataası 7.500 kuruşa iblâğ olunduğundan (ulaştığından) başka mutasarrıfları yediyle (sahipleri eliyle) bîz-an (anında) ve daîyesiyle (arzusuyla) ahire ilzâm (sonraya zorlama) gayesinde olduklarına mebni (binaen) ve zâbıtanın tebeddül (değişim) ve tereddüdleriyle verdikleri bedel-i iltizâmâtın zaafını (ihale bedelinin düşüklüğünü) tahsile cesaretlerinden maada (başka) kömür harkına (yakımına) oluverecek ağaçları hatâb (odun) olarak etrafa füruhta ibtidâr eylediklerine (satmaya kalkıştıklarına) mebni fukarânın ahvâli bi’l- vücûh perişan (perişan vaziyetlerde) ve Darbhane-i Âmirelerinin muhtac olduğu kömürü fukarâ vakt ü zamaniyle tedariğe taâb aver (sahip) olamadıkları ecilden (sebepten) germiyet (hararet) üzre kat’ı nukûda (nakit kesimine) halel irâz eylediği (zarar verdiği) zâhir (belli) ve âyan (açık) olmağla şimdiye kadar mukataateyni merkûmeteyn (anılan yerler) bedel-i iltizâmları tahammülünden (ihale bedelleri sınırından) birkaç katı tecavüz etmiş ise dahi (de) fîmâbâd (bundan sonra) 1 akçe ve 1 habbe (gram) zam olunmamak ve mechûlü’l-etvâr (blinemeyecek tutumlarla) mültezime ilzâm (tahsildara ihale) ile ahâlisine rencide ettirilmemek üzre mâru’l-beyan (beyan edilen) bedel-i iltizâmları (ihale bedelleri) Mart duhûlünde (girişinde) Darb-hane-i Âmirenden ak nakit eshabına (sahiplerine) verilerek zabutnâmeleri alınıp Darb-hane-i Âmirelerinden mücerreb (sınanmış) adamlara ilzâm (ihale) olunmak ile fukaradan isticlâb-ı daavât-ı hayriyeye (hayırlı davalara hızlandırma) ve ol vech ile (o şekille) kat’ı nukûda (nakit kesimine) ihtiyaç derkâr (ortada) olan kömür nizamının halelden vikayesine (zarardan korunmasına) irade-i kerâmet-i ifâde-i memâlik perverileri er elzü’l-hasene ve’l-ihsan buyrulur ise (sevapkâr bir emir lûtfedilirse) balâ-i takrîri cakerâne (kulunuza yüksek yazınızı) mübarek hatt-ı hümâyun mevhibet makrûn-ı tâcidâriyle (kutsal tahtınızın yüce yazısıyla) tevşih (süsleme) ve tenvir (aydınlatma) buyrulmak bâbında emr u ferman hazret-i men lehü’l-emrindir (her halükârda emir sizindir).[9]

Fî 6 Za 1218 (1804)”

Darphane’ye çam kömürü akışı düzeninin korunması çok

önemliydi. Bu işten sorumlu kimseler özenle seçilir ve sıkı takip edilirdi. Bir ara, Bahçecik’ten Halıdere’ye kadar uzanan bölgeden müretteb olan çam kömürünün hark ve naklinin sorumlusu Değirmenderesi Zâbiti ünvanlı Çelebizâde Osman Ağa’ydı (1810). Seyyid Osman Ağa olarak da bilinen kimseyle ilgili muhallefât (tereke) defterleri Şanîzâde Tarihi’nde yer alır.[10]

§ “Hâlâ Darbhâne-i Âmire nâzırı efendi bendelerinin (kullarının) bâb-ı

âlîlerine (makamlarına) takdim eylediği bir kıt’a memhûr takriri me’âlinde İznikmid kazâsında kâin Bağçecik ve Yeniköy karyeleri re’âyâları (halkları) Darbhâne-i Âmire ve Tophâne-i Ma’mûre ve tersâne ve sâ’ir mahallere muktezî (gerekli) olan çam kömürünün hark (yakım) ve nakline me’mûr olup ancak karyeteyn-i mezkûreteyn cibâllerinde (anılan köylerin dağlarında) çam ağacı bulunmadığından civarları olan İznik ve Karamürsel kurâsı (köyleri) cibâllerinden bâfermân-ı âlî (yüce fermanla) hatab kat’ (odun kesimi) ve kömür hark oluna gelmiş ise de cibâl-i mezkûrede (anılan dağlarda) bir müddet[den] berü külliyatlı hatab ve çam kömüri hark olunduğundan el-hâletü hâzihi (hâl-i hazırda) cibâl-i mezkûrede çam ağacı kalmadığı ve 15 seneye kadar bir tarafdan irüşüp (yetişip) yine hatab kat’ ve çam kömüri hark olunmak lâzimeden (gereklilik) iken kazâîn-i mezkûrîn kurâsında (adı geçen kazaların köylerinde) ba’zı keçi ve koyun sahipleri cibâl-i mezkûre eşcârını (anılan dağların ağaçlarını) mahsûsen’i (özel kısma) yazdıklarından 3 – 5 sene kadar irişecek çam ağaçlarını ihrâk (yakıp) ve itlâf eylediklerinden (yok ettiklerinden) işbu kömür maslahâtının (işinin) ta’tîlini mûceb olacağı (gerektireceği) erbâb- vukûfdan bi’l-istihbâr tahkîk olunmuş (bilenlerden haber alınarak soruşturulmuş) olub ancak işbu kömür maddesi Darbhânenin umûr-ı lâzimetü’l-intimâmından (başlıca gereksinimlerinden) olmak hasebiyle husûs-ı mezbûre (anılan hususta) sekte ârız olacak (durmaya sebep verecek) halâtın indifa’iyle (hallerin patlamasıyla) Darbhâne-i Âmire tersâne-i ma’mûre ve mahall-i sa’ire mesâlihinin (diğer yerdeki işlerin) ta’tilden vikâyesi (durmaktan korunması) lâzimeden olduğına binaen fîmâbâd (bundan sonra) cibâl-i mezkurede (o dağlarda) o makûle (tür) koyun ve keçi eshâbı (sahipleri) taraflarından eşcâr hark (ağaç yakımı) ve itlâf olunmamak ihrâk ve itlâf ideri olur ise (yakan ve yok eden olursa) bi’l-vücuh (usûlünce) men‘ ve def’i (engellenmesi) husûsuna ale’d-devam (devamen) ikdâm (çalışmak) ve ihtimâm olunmak (özen göstermek) üzre te’kidât-ı lâzime derciyle (sağlamlaştırılması gerekliliği yazımıyla) hâlâ Kocaeli mütesellimi ağa (Ç. Osman Ağa) kullarına ve sâ’ir lâzım gelenlere hitâben bir kıt’a (kısım) emr-i âli ısdâr (emir çıkarılması) ve i’tâsı (gönderimi) hususuna tahrîr (yazı) ve inhâ itmekden (onaylamaktan) nâşi (ötürü) sâdır olan fermân-ı âlileri mûcebince (çıkan yüce ferman uyarınca) kuyûda (kaydına) mürâca’at olundukta İznikmid havâlisinde kâin Yuvacık ve Bağçecik ve Yeniköy karyeleri ahâlileri Yalakâbâd ve sa’ir mahallere gidüp ticaret ve cerr-i menfa’atları (parasal çıkarları) içün sade kömür harkiyle meşgûl olduklarından Darbhâne-i Âmire içün muktezî olan çam kömüri maslahatı ve ta’ife-i mezbûrenin (anılan tayfaların) umûr-ı me’mûre (yapılan işler) ve hizmet-i lâzimeleri (gereken hizmetleri) mu’attal (boş) kalmakla o makûle (tür) meşguliyetden men’leriyle (yasaklanmaları) me’mur oldukları çam kömürünün hark ve nakline sa’y (çalışma) ve gayret olunması hususu mukaddema (öncelikle) bâ-takrîr lede’l-inhâ (yazıyla onaylandığında) mûcebince (gereğince) amel ve hareket olunmak bâbında 224 senesi evâhir-i zi’l-kâ’desinde (1809 Zilkade ayının sonlarında) emr-i âli (yüce emir) verilmiş olduğu Dîvân-ı Hümâyûndan derkenâr olunmuşdur (eklenmiştir) ma’lûm-ı devletleri buyruldukta (bilgilerinize sunulduğunda) inhâsı (teklifi) üzre te’kidâtı lâzime derciyle (kuvvetlendirlmesi gerekliliği yazımıyla) emr-i şerîf ısdârı (padişah emri çıkarılması) muvâfık-ı rey-i sâmîleri ise (yüce kanaatlerine uygunsa) emr u fermân devletlü sa’adetlü sultanım hazretlerinindir (emirlerinizi beklerim efendim).[11]

H.1225 (1810)”

Görüldüğü gibi çam kömürünün fazla yakımından kaynaklanan ve Darphane’deki nakit para kesimini durma noktasına getiren krize yedek bölgedeki keçiler, koyunlar da eklenmiştir. Devlet tüm bunların takibini hassasiyetle yapamıştır. Sonraki süreçte de Bahçecik havâlisi aylık 1.000 kuruşa Abdullah Ağa’ya ihâle olur:

§ “Darbhâne-i Âmireye muktezi (Darphane’ye gerekli) çam kömürinin

hark (yakım) ve nakline me’mur olan Yuvacık ve Bağçecik ve Yeniköy nâm kurâ voyvodalığının (köylerin âmirliği) ber-vech-i emânet (Belediye yoluyla) 252 senesi Martından i’tibâren Abdullah Ağa kullarına sûret-i ihâlesine (ihale suretine) da’ir Darbhâne-i Âmire defterdârı atûfetli efendi hazretlerinin bir kıt’a (kısım) takrîr-i mezkûrda (bahsedilen bildirimde) gösterildiği vechile (şekilde) voyvodalık-ı mezkûrun (adı geçen âmirliğin) sene-i mezbûreye (söylenen seneye) mahsûben mâhiyye (aylık) 1000 guruş ma’aş ile ber-vech-i emânet (Belediye yoluyla) şurût-ı muharreresi (yazışma şartları) üzre ağa-yı mümaileyhe (Abdullah Ağa’ya) ihâlesi muvâfık-ı irâde-i seniyye-i hazret-i şâhâne buyurulur ise (yüce emrinizle uygun görülürse) iş’ârı menût-ı himmeti behiyyeleridir (duyurusu güzellik yapmanıza bağlıdır).[12]

H. 1252 (1836)”

Bahçecik ve Başkent münasebetleri bağlamında sunabileceğimiz diğer arşiv vesikalarını ise konuya işaret eden taraflarıyla özet olarak sıralıyoruz:

§ Tarih: H. 29/M /1136 (1726) Dosya No:255

Gömlek No:13003 Fon Kodu: C..EV..

Hüdayi Mahmud Efendi Evkafı mülhakatından (bağıntılarından) Halil

Paşa"nın, Kocaeli"de Yeniköy ve Bahçecik ve Mîr-i mîrân (Beylerbeyi) Mehmed Paşa"nın, Maraş"ta Zeytin ve Fernos karyelerinin (köylerinin) her sene mîri tarafından verilen istirdad (kurtuluş) cizyelerinin itâsı (verilmesi).[13]

§ Tarih: H. 12/S /1190 (1776) Dosya No:46

Gömlek No:2281 Fon Kodu: C..DRB.

Kocaeli sancağının Yuvacık, Bahçecik, Yeniköy ve sair köylerden çam kömürü yaktırıp Darphane"ye gönderilmesi için emir yazılması.[14]

§ Tarih: H. 09/B /1204 (1790) Dosya No:19

Gömlek No:936 Fon Kodu: C..DRB.

Açık denize çıkarılacak olan Donanma"da hizmet etmek üzere mürettep olan (toplanan) Ermeni reayâsından (halkından) Bahçecik ve Ayvacık"tan Tersane"ye gönderilen otuz neferi Darphane ile Simkeşhane"nin çam ağacı kömürü işlerinde kullanıldıklarından terhis edilmeleri.[15]

§ Tarih: H. 18/L /1204 (1790) Dosya No:39

Gömlek No:1925 Fon Kodu: C..DRB.

Çam kömürü vermek üzere Darphane"ye merbut (bağlı) olan Yeniköy ve Bahçecik karyelerinin (köylerinin) muafiyetlerine dair ilmühaber (bildirim).[16]

§ Tarih: H. 29/Ra/1218 (1803) Dosya No:249

Gömlek No:10437 Fon Kodu: C..AS..

İnşa edilmekte olan Cebehane (Cephanelik) ebniyesinin (binasının) doğramasına muktezi (gerekli) Samanlı ağacının İstanbul"da tedariki müşkül olduğundan Yuvacık, Uslak Bey[17], Bahçecik karyelerinden tedarik ve mübâya’ası(karşılanması).[18]

§ Tarih: H. 30/Ra/1220 (1805) Dosya No:87

Gömlek No:4302 Fon Kodu: C..ZB..

Darbhane"ye kömür nakli hizmeti yapan İzmid"in Bahçecik karyesindeki Karabet oğlu Kızros hevasına tabi olarak bir çok fenalıklarda bulunduğundan kendisine verilen nasihatları dinlemeyerek Rus himayesinde olduğu iddia edildiğinden derdesti ile (yakalanması ve) İstanbul"a sevki.[19]

§ Tarih: H. 16/L /1220 (1805) Dosya No:104

Gömlek No:5172 Fon Kodu: C..EV..

Vezir Halil Paşa ve birâderi Mîr-i Mîrândan (Beylerbeyi) Mehmed Paşa Evkâfı"ndan Kocaeli Sancağında İzmid Kazâsında kâin (mevcut) Karye-i Cedid (Yeniköy)ve Bahçecik Mukataası[20] malından Tersâne-i Âmîre Hazinesi"ne tahsis olunan senevî (yıllık) 750 kuruşun vakfın idaresini sektedâr eylediğinden (engellediğinden) sarf-ı nazarla (kaçınılarak) terkin-i kaydı (kaydının silinmesi) ve evkaf-ı selâseden (3 Vakıftan) Sultan Süleyman-ı Evvel (Kanunî) Evkafı Mukataatı"ndan Anafartalar ve Drama Mukataatı"na zamm ile (eklenerek) Tersane-i Âmire Hazinesi"ne teslimi.[21]

§ Tarih: H. 22/Ş /1222 (1807) Dosya No:225

Gömlek No:11250 Fon Kodu: C..EV..

Üsküdar"da Aziz Mahmud Hüdâyî Tekkesi Evkâfı"ndan İzmit civarındaki Bahçecik ve Yeniköy karyeleri reayasının (köyleri halkının), muhtelif beratla müeyyed (saptanmış) ve eskiden beri câri (geçerli) olan hukuk-ı serbestîlerine (serbestliklerine) ve bütün tekâliften (vergilerden) muafiyetlerine müdahale olunmaması.[22]

§ Tarih: H. 29/R /1229 (1814) Dosya No:17

Gömlek No:848 Fon Kodu: C..DRB.

İzmit"e tâbi Bahçecik ve Yeniköy reayâları Darphane ve Tersane"ye muktezî (gerekli) çam kömürü yakmak ve nakletmek hizmetiyle muvazzaf (vazifeli) olduklarından İznik ve Geyve dağlarında yakılacak çam ağacı kalmadığından Gemlik taraflarında Armutlu ve civarı dağlarından çam ağacı kesip ve ocaklar tesis edip çam kömürü yapmaları.[23]

§ Tarih: H. 16/Ra/1237 (1821) Dosya No:160

Gömlek No:6742 Fon Kodu: C..ML..

Darbhane, Tophane ve Tersane için çam kömürü yakmakta olan İzmid dâhilindeki Bahçecik ve Yeniköy karyeleri ahâlisinin cizyeden maada (başka) tekâliften muafiyetleri.[24]

§ Tarih: H. 10/Ş /1240 (1825) Dosya No:227

Gömlek No:9489 Fon Kodu: C..ML..

İzmit Değirmendere"nin Bahçecik karyesinde, Silâhşörân-ı Hassa"dan (Özel silahşörlerden) Hacı Çelebioğlu Es-Seyyid Osman Ağa"nın mîrî (Devlet) tarafından zabtolunan emvâl, eşya ve nukûdu (nakitleri) Kocaeli Mutasarrıfı ve Akdeniz Boğazı Muhafızı Hüseyin Paşa, Sadâret Mühürdârı Abdüllâtif Efendi ve mübâşir ve ma’rifet-i şer"î ile (hukukî yolla) yazılan defteri.[25]

§ Tarih: H. 29/L /1240 (1825) Dosya No:214

Gömlek No:8835 Fon Kodu: C..ML..

Darbhane için çam kömürü yakıp vermeğe memur iken vefat eden Bahçecik Voyvodası Seyyid Osman Ağa"nın muhallefâtının (terekesinin) bedel mukabilinde oğlu ve halefi Ömer Ağa"ya terki.[26]

§ Tarih: H. 29/C /1245 (1829) Dosya No:29

Gömlek No:1416 Fon Kodu: C..İKTS

İzmid kazasına tâbi Bahçecik ve sâir karyelerde reayânın Tersane, Darphane ve Tophane için mürettep (toplu) çam kömürünü yaptıktan sonra kaba çam kömürü de yapıp nısfını (yarısını) Humbarahane"ye satmak şartıyla nısf-ı diğerinin (diğer yarınsın) ahere füruhtunda (sonradan satışında) serbest oldukları.[27]

§ Tarih: H. 23/R /1245 (1829) Dosya No:43

Gömlek No:2120 Fon Kodu: C..DRB.

İzmit"e tâbi Bahçecik, Yeniköy ve Ovacık (Yuvacık) köyleri reayâları Darphane"ye çam kömürü yakarak nakline memur olmalarıyle diğer tekâliften muaf olduklarından tüfek kundağı veya sâire için kereste mutalebesiyle (hakkı istemiyle) taaddîyâtta (tecavüzde) bulunulmaması hakkında İzmit mütesellimine (vergi âmirine) hüküm.[28]

§ Tarih: H. 26/N /1245 (1830) Dosya No:54

Gömlek No:2662 Fon Kodu: C..DRB.

Darphane için elzem (çok gerekli) olan çam kömürünü vaktinde yetiştirmek için Humbarahane"ye lüzûmu olan kaba kömürü yakamayacaklarından aflarına dâir Bahçecik ve Yuvacık karyeleri reayâlarının arzuhâli.[29]

§ Tarih: H. 22/Ra/1246 (1830) Dosya No:14

Gömlek No:678 Fon Kodu: C..DRB.

Darphane"deki Kefçe-i (Kepçe) Hümâyûn"u ta’tilden (durmaktan) korumak için Bahçecik reayâlarının te’min ettikleri kömür işine müdahale eden birinin nefyedilmesi (sürülmesi).[30]

§ Tarih: H. 22/Z /1245 (1830) Dosya No:976

Gömlek No:42496 Fon Kodu: C..AS..

Kefçe-i Hümâyûn imalâtını ta’tile uğratmamak için Humbarahane’ye muktezî (gerekli) kömürün kadîm vechile (eski usûlle) Karadeniz cânibinden celbolunmak (alınmak) üzere Bağçecik ve Yuvacık karyelerinden tertib olunan kaba kömür içn verilen emrin terkin-i kaydı (silinmesi) hakkında mezkûr karyeler (anılan köyler) Voyvodası Ömer’e hüküm.[31]

§ Tarih: H. 29/Z /1245 (1830) Dosya No:564

Gömlek No:27675 Fon Kodu: HAT

İznikmid"e tâbi Bahçecik köyü halkı Darbhane ve sâireye muktezî (gereken) çam kömürünü vermek şartıyla cizyeden gayrı tekâliften (vergiden) muaf oldukları halde İzmid mütesellimi 25.000 kundaklık ağaç istemekte olduğundan şikâyet etmekte oldukları.[32]

§ Tarih: H. 14/R /1250 (1835) Dosya No:252

Gömlek No:10529 Fon Kodu: C..AS..

Baruthane için Bahçecik kazasından[33] beher (her) bini 100’er kuruş fiyatla varil tahtası mübâyaası (satışı).[34]

§ Tarih: H. 29/Z /1251 (1836) Dosya No:634

Gömlek No:31291 Fon Kodu: HAT

Kocaeli sancağındaki Bahçecik ve civârı karyeleri voyvodası Hüseyin Bey"in uygunsuz harekâtta (hareketlerde) bulunduğunun bildirilmesine mebni (binaen) azliyle yerine Emin Ağa"nın tâyini.[35]

§ Tarih: H. 29/Z /1252 (1838) Dosya No:568

Gömlek No:27871 Fon Kodu: HAT

Darphane’ye çam kömürü tedârik olunan Yuvacık, Bağçecik ve Yeniköyü Voyvodalığınınbirine verilmesi.[36]

§ Tarih: H. 29/Ra/1256 (1840) Dosya No:25

Gömlek No:1239 Fon Kodu: C..DRB.

Darphane"de Kefçe-i Hümâyûn lâzımesi (gerekeni) için İzmid kazasının Bahçecik ve sâir köylerinden ayar tâbir olunan beher (her bir) çuvalı nakliye parasıyle beraber 5 kuruştan bakayâsıyla (bâkiye) beraber mürettep (toplu) miktardaki çam kömürünün Darphane"ye teslim edilmesi.[37]

§ Tarih: H. 27/B /1257 (1841) Dosya No:897

Gömlek No:38623 Fon Kodu: C..AS..

Baruthane"de yapılan barutları koymak üzere Bahçecik ve Saraylı köylerindeki varil tahtacı esnafından, râyiç (piyasa) fiyatı ile mübâyaa olunacak (satılacak) tahtalar. (İzmit Muhassılı[38]Sâid Efendi"ye)[39]

§ Tarih: H. 07/M /1274 (1857) Dosya No:234

Gömlek No:54 Fon Kodu: A.}MKT.NZD.

İzmid Bahçecik karyesinin gayr-ı müslim ahâlisinin ormandan kereste ve odun kesmelerine muhalefet eden İzmid Tersanesi me’muruna mâni olunması.[40]

§ Tarih: H. 07/M /1274 (1857) Dosya No:234

Gömlek No:47 Fon Kodu: A.}MKT.NZD.

Bahçecik kazasındaki kömürün Adapazarlı Dimitri tarafından işletme hakkının talebi.[41]

§ Tarih: H. 25/L /1277 (1861) Dosya No:470

Gömlek No:1 Fon Kodu: A.}MKT.UM..

İzmid"in Bahçecik köyüne getirilen eşya, erzak ve sâireden şimdiye kadar gümrüğü alınmazken şimdi niçin alınmaya başlandığının meclisce araştırılarak iş"ârı (duyurusu).[42]

§ Tarih: H. 07/L /1305 (1888) Dosya No:1513

Gömlek No:9 Fon Kodu: DH.MKT.

İzmid"e tâbi Bahçecik karyesi kömür tüccarının gönderdiği arzuhâlde, imâl etmekte oldukları kömürden orman hakkı namıyla alınan vergiden başka 5’er guruş daha taleb edilmekte olduğu belirtildiğinden, gereğinin bildirilmesi.[43]

§ Tarih: H. 14/Za/1305 (1888) Dosya No:1524

Gömlek No:19 Fon Kodu: DH.MKT.

İzmid"e bağlı Bahçecik karyesi tüccarının imâl ettikleri kömürden orman hakkı nâmıyla me’murlar tarafından alınan verginin kömür imâli yapılan yerlerin iskeleye[44] uzaklığa göre tesbiti lüzûmu.[45]

§ Tarih: H. 03/Z /1310 (1893) Dosya No:68

Gömlek No:47 Fon Kodu: DH.MKT.

Bahçecik halkının 1300 (1882) – 1306 (1888) senesine kadar tekâlif-i emîriyeden zimmetleri (resmî vergilerden borçları) olup tahsil olunduktan sonra kaybolan ve bir daha ortaya çıkarılamayan miktarın ihtilâsından (aşırılımasından) sorumlu olduğu kuvvetle muhtemel insanları haberdar eden Bahçecik Ermeni Cemaati"nin varakasının (yazısının) gereği yapılmak üzere İzmid Mutasarrıflığı"na gönderilmesi.[46]

§ Tarih: H. 14/C /1320 (1902) Dosya No:579

Gömlek No:74 Fon Kodu: DH.MKT.

İzmid ve Bahçecik kayıkçıları arasındaki ihtilâfın hall’i (anlaşmazlığın giderilmesi) için oluşturulan heyet tarafından bir tarife tesbit olunduğu ve buna uymayanların ne şekilde cezalandırılacağına dâir Bahriye Nezâreti"nden (Denizcilik Bakanlığı) bildirilen tezkirenin (yazının) İzmid Liman Reisine bildirilmesi gerektiği.[47]

[1] El bombası veya elle atılabilen bomba çeşitlerinin döküldüğü yer.

[2] Gümüş ve sırma işleyen devlet atölyesi (DOĞAN, D. Mehmet, Büyük Türkçe Sözlük, Sayfa 986, İz Yayıncılık, İstanbul, 1996 (11.Baskı).

[3] BOA Belgeleri ( www.devletarsivleri.gov.tr )

[4] İzmit Körfezi – Sapanca Gölü – Sakarya Nehri – Karadeniz birleşimi.

[5] BOA Belgeleri ve kaynak kitaplar.

[6] Vergi geliri karşılığında ihaleye çıkarılan bir kazanç âmirliği.

[7] GALİTEKİN, A. Nezih, Gölcük – Tarihçe ve Kültür Mirası Eserler, Sayfa 212, Gölcük Belediyesi Yayınları, İzmit, 2005.

[8] GALİTEKİN, A. Nezih, Gölcük – Tarihçe ve Kültür Mirası Eserler, Sayfa 211 - 212, Gölcük Belediyesi Yayınları, İzmit, 2005 (Belge orijinalini son bölümde bulabilirsiniz).

[9] ŞENEL, Geçmişte ve Günümüzde YENİKÖY, Sayfa 46 - 47, Yeniköy Belediyesi Kültür Yayınları, İzmit, 2009 (BOA, Cevdet Darphane Tasnifi, Belge No 1246).

[10] GALİTEKİN, A. Nezih, Gölcük – Tarihçe ve Kültür Mirası Eserler, Sayfa 78, Gölcük Belediyesi Yayınları, İzmit, 2005.

[11] ŞENEL, Geçmişte ve Günümüzde YENİKÖY, Sayfa 50 - 51, [BOA, Cevdet İktisat, Belge No 560-A], Yeniköy Belediyesi Kültür Yayınları, İzmit, 2009 (Belge orijinalini son bölümde bulabilirsiniz).

[12] ŞENEL, Geçmişte ve Günümüzde YENİKÖY, Sayfa 48 - 49, [BOA.HH.NO: 2781], Yeniköy Belediyesi Kültür Yayınları, İzmit, 2009 (Belge orijinalini bu bölüm bitimindedir).

[13]www.devletarsivleri.gov.tr/katalog (Osmanlı Arşivi Rehberi)

[14] A.g.y. (OAR)

[15] A.g.y. (OAR)

[16] A.g.y. (OAR)

[17] Arslan Bey kelimesinin yanlış okunuşuna benziyor fakat o isimde biri de olabilir.

[18]www.devletarsivleri.gov.tr/katalog (Osmanlı Arşivi Rehberi)

[19] A.g.y. (OAR)

[20] Vergi gelirli hazine arazisi

[21]www.devletarsivleri.gov.tr/katalog (Osmanlı Arşivi Rehberi)

[22] A.g.y. (OAR)

[23] A.g.y. (OAR)

[24] A.g.y. (OAR)